Pięć partii, pięć historii#
AfD Niemcy
Powstała w 2013 roku jako partia eurosceptyczna, krytykująca wspólną walutę. Z czasem na pierwszy plan wysunęły się migracja, islam, tożsamość narodowa i sprzeciw wobec transformacji energetycznej. Dziś zalicza się ją do populistycznej radykalnej prawicy, a jej ewolucja pozostaje przedmiotem ostrego sporu publicznego. W ogólnokrajowych sondażach prowadzi z wynikiem ok. 28%, podczas gdy w wyborach w 2025 roku dostała 20,8%. Współprzewodniczą jej Alice Weidel i Tino Chrupalla.
Zjednoczenie Narodowe Francja
Korzenie partii sięgają 1972 roku i Frontu Narodowego, a obecną nazwę przyjęła w 2018 roku. Marine Le Pen przez lata łagodziła jej wizerunek, a dziś RN łączy twarde stanowisko wobec migracji z obietnicami ochrony dochodów francuskich gospodarstw domowych. Partią kieruje Jordan Bardella.
Bracia Włosi Włochy
Partia powstała w 2012 roku i wywodzi się z włoskiej tradycji konserwatywno-narodowej, której część ma korzenie postfaszystowskie. Stawia na suwerenność, tradycyjną rodzinę, bezpieczeństwo i ograniczenie nielegalnej migracji. Odróżnia ją polityka zagraniczna: premier Giorgia Meloni konsekwentnie podkreśla rolę NATO i współpracy z USA, a jej rząd wspiera Ukrainę. W sondażach partia ma ok. 26–27% i pozostaje najsilniejsza, choć nieco słabnie. Jednocześnie na prawo od niej rośnie Futuro Nazionale Roberta Vannacciego.
Vox Hiszpania
Założony w 2013 roku przez byłych działaczy Partii Ludowej, akcentuje jedność terytorialną Hiszpanii i sprzeciwia się separatyzmowi, przede wszystkim katalońskiemu. W programie ma też ograniczenie imigracji, konserwatyzm obyczajowy i krytykę unijnej polityki klimatycznej, a w gospodarce niższe podatki i mniej regulacji. Notowania partii wyraźnie wzrosły: we wrześniowych sondażach ma ok. 17–19%, wobec 12,4% w 2023 roku. Liderem jest Santiago Abascal.
Chega Portugalia
Najmłodsza z tych partii powstała w 2019 roku z inicjatywy André Ventury. Szybko zbudowała rozpoznawalność dzięki krytyce tradycyjnych partii, postulatowi zaostrzenia prawa karnego i restrykcyjnej polityce migracyjnej. W gospodarce stawia na wolny rynek, niższe podatki i mniej biurokracji. W styczniu 2026 roku Ventura zdobył 23,5% głosów w pierwszej turze wyborów prezydenckich i awansował do drugiej, gdzie dostał ok. 33%, ale zdecydowanie przegrał z Antóniem José Seguro.
Profile partii w tabeli#
Podstawowe dane o każdej z partii w jednym miejscu: kraj, historia, liderzy i obecna pozycja.
Przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie partie →
| Profil | AfD | Zjednoczenie Narodowe | Bracia Włosi | Vox | Chega |
|---|---|---|---|---|---|
| Kraj | Niemcy | Francja | Włochy | Hiszpania | Portugalia |
| Rok powstania | 2013 | 1972 (jako Front Narodowy; obecna nazwa od 2018) | 2012 | 2013 | 2019 |
| Liderzy | Alice Weidel i Tino Chrupalla | Jordan Bardella (prezes); Marine Le Pen – szefowa klubu parlamentarnego | Giorgia Meloni (premier) | Santiago Abascal | André Ventura |
| Klasyfikacja | Skrajna prawica | Populistyczna prawica | Konserwatywna prawica | Prawicowy populizm | Prawicowy populizm |
| Pozycja (stan na jesień 2026) | Pierwsze miejsce w sondażach, ok. 28% (w wyborach 2025: 20,8%) | Faworyt pierwszej tury wyborów prezydenckich 2027; kandydatem ma być prawdopodobnie Bardella | Partia rządząca, ok. 26–27% w sondażach | Ok. 17–19% w sondażach (w 2023: 12,4%) | Ventura: 23,5% w pierwszej i ok. 33% w drugiej turze wyborów prezydenckich 2026 |
Gdzie się różnią#
USA i Rosja
Tu jedność kończy się najszybciej. Bracia Włosi pod rządami Meloni jasno stawiają na NATO i USA. W AfD silny jest nurt przeciwny sankcjom wobec Rosji i dostawom broni dla Ukrainy. Zjednoczenie Narodowe miało okres przychylniejszy normalizacji relacji z Moskwą, ale jego stanowisko ewoluowało. W przypadku Voxu i Chegi warto odróżniać ogólne deklaracje o suwerenności od konkretnych głosowań w sprawie sankcji i pomocy wojskowej.
Unia Europejska
AfD reprezentuje najtwardszy eurosceptycyzm i postulowała zastąpienie obecnego modelu UE inną formą współpracy państw. RN przesunęło akcent na odzyskanie kompetencji i zmianę zasad działania Unii. Bracia Włosi, Vox i Chega również krytykują część regulacji, ale krytyka Brukseli nie jest tu tożsama z wyjściem z UE.
Gospodarka
Vox i Chega mocno akcentują niższe podatki i ograniczenie biurokracji. AfD łączy deregulację z nacjonalizmem i krytyką części europejskich mechanizmów gospodarczych. RN częściej odwołuje się do ochrony krajowych interesów społecznych i interwencji państwa, a Bracia Włosi łączą wsparcie dla firm z selektywnym interwencjonizmem. Nie ma więc jednego „prawicowego” modelu gospodarczego.
Religia i obyczaje
Bracia Włosi i Vox mocno akcentują chrześcijańskie dziedzictwo i tradycyjną rodzinę, podobnie Chega i część środowiska AfD. Francuskie RN idzie własną drogą i podkreśla laickość republiki, także gdy mówi o islamie. W sprawach aborcji i LGBT trzeba odróżniać ogólne wartości partii od konkretnych projektów ustaw, bo konserwatyzm społeczny nie zawsze oznacza ten sam stosunek do obowiązującego prawa.
Porównanie stanowisk w tabeli#
Dziesięć kwestii, pięć partii. Pierwsza kolumna zostaje na miejscu przy przewijaniu w bok.
Przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie partie →
| Kwestia | AfD | Zjednoczenie Narodowe | Bracia Włosi | Vox | Chega |
|---|---|---|---|---|---|
| USA | Część partii blisko amerykańskiego obozu konserwatywnego; krytyka liberalnego kursu Zachodu | Pragmatyzm; nacisk na strategiczną niezależność Francji | Silne poparcie dla więzi transatlantyckich | Chęć współpracy z USA, zwłaszcza w kręgach konserwatywnych | Współpraca z Zachodem, z naciskiem na interes narodowy |
| Rosja | Silny nurt przeciwny sankcjom i pomocy wojskowej dla Ukrainy | Dawniej przychylne normalizacji relacji; stanowisko ewoluowało | Potępienie agresji, poparcie dla Ukrainy | Potępienie agresji, deklarowane poparcie dla suwerenności Ukrainy | Stanowisko warto oceniać po konkretnych głosowaniach, nie samych deklaracjach |
| NATO | Krytyka obecnego kursu polityki bezpieczeństwa i spory o rolę sojuszu | Nacisk na niezależność strategiczną Francji | Wyraźne poparcie dla NATO | Poparcie dla współpracy obronnej Zachodu | Poparcie dla współpracy transatlantyckiej, z naciskiem na interes narodowy |
| UE | Bardzo silny eurosceptycyzm; postulat zasadniczej przebudowy Unii | Odzyskanie kompetencji przez państwa i zmiana zasad integracji | Członkostwo w UE, ale sprzeciw wobec nadmiernej centralizacji | Krytyka centralizacji i części unijnych regulacji | Ograniczenie części kompetencji UE |
| Gospodarka | Niższe podatki, mniej regulacji, eurosceptycyzm gospodarczy | Ochrona krajowych interesów, świadczenia i interwencja państwa w wybranych obszarach | Wsparcie firm, obniżki podatków, selektywny interwencjonizm | Niższe podatki, deregulacja, ograniczenie wydatków | Niższe podatki, wolny rynek, mniej biurokracji |
| Ekologia | Sprzeciw wobec wielu elementów polityki klimatycznej | Krytyka kosztów zielonej transformacji | Nacisk na bezpieczeństwo energetyczne i koszty transformacji | Ostra krytyka Zielonego Ładu i ograniczeń dla rolnictwa | Krytyka kosztów regulacji klimatycznych |
| Migracja i islam | Restrykcyjna polityka migracyjna; krytyka islamizmu | Laickość, walka z islamizmem, ograniczanie imigracji | Walka z nielegalną migracją i islamizmem | Ograniczenie imigracji; krytyka islamizmu | Restrykcyjna polityka migracyjna; sprzeciw wobec fundamentalizmu |
| Aborcja | Postulaty większej ochrony życia prenatalnego | Stanowisko się zmieniało; nie oznacza automatycznie postulatu całkowitego zakazu | Podejście konserwatywne, ale bez zmiany obowiązującego prawa | Sprzeciw wobec liberalizacji prawa aborcyjnego | Konserwatywne stanowisko i ochrona życia prenatalnego |
| LGBT | Sprzeciw wobec części polityki gender i rozszerzania praw osób LGBT | Nacisk na tradycyjną rodzinę, przy zmianach wizerunkowych | Konserwatyzm społeczny, sprzeciw wobec części postulatów progresywnych | Sprzeciw wobec części ustaw dotyczących gender i osób trans | Konserwatywne stanowisko w sprawach obyczajowych |
| Religia | Odwołania do chrześcijańskiego dziedzictwa Europy | Nacisk na laickość republiki | Silne odwołania do katolicyzmu i tradycji chrześcijańskiej | Silne odwołania do katolicyzmu i tradycyjnej rodziny | Odwołania do chrześcijaństwa i wartości konserwatywnych |
Wnioski#
Pięć partii łączy nacisk na suwerenność narodową, restrykcyjne podejście do migracji i krytyka części progresywnej polityki społecznej. Na tym wspólny mianownik się kończy. AfD wyróżnia najsilniejszy eurosceptycyzm i spory o Rosję. RN łączy nacjonalizm z hasłami ochrony socjalnej. Bracia Włosi godzą konserwatyzm narodowy z proatlantyckim kursem. Vox stawia na jedność Hiszpanii i konserwatyzm społeczny, a Chega łączy antyestablishmentową retorykę z obietnicami niższych podatków.
Opracowanie na podstawie programów partii, głosowań i sondaży; stan na 23 października 2026. Stanowiska i notowania mogą się zmieniać.
Jak zacytować ten artykuł
Atlas Wyborczy, „Europejska prawica pod lupą”, Artykuły, https://atlaswyborczy.com/artykuly/europejska-prawica/ (opublikowano: 23 października 2026).
Stan na 23 października 2026. Opracowanie: Atlas Wyborczy.