Zbuduj własny scenariusz wyborczy. Klikaj stany, by zmieniać ich barwy: szary → niebieski → czerwony. Kto pierwszy zbierze 270 z 538 głosów elektorskich, wygrywa Biały Dom.Maine i Nebraska mają podzielone głosy – ustawisz je osobno w panelu pod mapą.
0Demokraci
0Republikanie
Referendum (bez wyborów gubernatora)
DemokraciPrzechylone DNiepewnePrzechylone RRepublikanieBrak wyborów / nieprzydzieloneOdbity mandatReferendum (bez wyborów gubernatora)
Odcień = przewaga zwycięzcy w stanie:mała30+ pp
Mapa geograficzna działa po wczytaniu biblioteki; jeśli się nie wczyta, zostają kafelki. Prototyp: liczby głosów wg podziału z 2020 r. (obowiązuje w 2024–2028). W trybach edytowalnych (prognoza 2028; „Wyczyść” daje pustą mapę) Maine i Nebraska dzielą głosy na okręgi jak w 270toWin; wyniki historyczne liczone są w całości.
Hillary Clinton kontra Bernie Sanders. Wyniki wszystkich głosowań w prawyborach prezydenckich Partii Demokratycznej w 2016 r. Kliknij stan na mapie lub wiersz w tabeli, by zobaczyć szczegóły.Liczą się delegaci związani (pledged). Do nominacji potrzeba było 2383 głosów delegatów, wliczając superdelegatów.
0Hillary Clinton
0Bernie Sanders
Delegaci związani: 4051
Terytoria i Demokraci za granicą
ClintonClinton (przewaga poniżej 5 pkt)SandersSanders (przewaga poniżej 5 pkt)
Kliknij stan lub terytorium, aby zobaczyć wyniki.
Data
Stan / terytorium
Typ
Clinton
Sanders
Delegaci C–S
Zwycięzca
Źródło: Wikipedia, „Results of the 2016 Democratic Party presidential primaries” (oficjalne wyniki stanowe, zestawienie The New York Times i The Green Papers). Kolor kafelka i zwycięzca oznaczają wyższy procent w danym głosowaniu; delegaci to delegaci związani (4051), bez 712 superdelegatów. W zebraniach (caucus) w Iowa, Nevadzie, Maine, Waszyngtonie, Wyoming i Dakocie Północnej procent oznacza delegatów lub ekwiwalent delegatów, a nie głosy powszechne. Prawybory w Nebrasce (10 maja) i Waszyngtonie (24 maja) były nieobowiązujące, więc delegaci przypadli zebraniom z marca; na mapie pokazano zebrania. Wyoming: remis w liczbie delegatów (7–7). Procenty nie sumują się do 100%, bo pominięto pozostałych kandydatów i głosy bez preferencji.
Zdjęcia: Hillary Clinton – oficjalny portret sekretarz stanu, Departament Stanu USA (domena publiczna); Bernie Sanders – fot. Gage Skidmore, Wikimedia Commons (CC BY-SA). Zdjęcia wczytują się z internetu; gdyby się nie wczytały, zobaczysz inicjały.
Swing States
Stany wahadłowe, hrabstwo po hrabstwie. Wybierz rok, a potem kliknij hrabstwo, by zobaczyć jego wyniki z wyborów prezydenckich 2016, 2020 i 2024 (dla Indiany i Ohio także 2012).
Demokraci (ciemniej = większa przewaga)Republikanie
Izba Reprezentantów 2026
0Demokraci
0Republikanie
Próg większości: 218 z 435
Wygrali DemokraciWygrali Republikanie
Kolor kafelka to partia zwycięzcy w danym okręgu (Republikanie lub Demokraci). Okręgi według map obowiązujących w danym roku: nowe granice od 2022 r. (spis 2020), a w 2024 r. zmiany m.in. w Alabamie, Luizjanie, Karolinie Północnej i Nowym Jorku. W 2018 r. okręg NC-09 liczony jest dla Republikanów (wybory powtórzone w 2019 r.); w 2022 r. Alaskę wygrała Demokratka Mary Peltola. Delegaci spoza stanów nie głosują i nie są ujęci.
DemokraciRepublikanieBez rozstrzygnięcia
Oceny: Cook Political Report, stan z 25 września 2026 r. (siedem stopni, tu zsumowane do pięciu kolorów); oceny zmieniają się, sprawdź aktualne. Do mandatów D i R wliczone są też okręgi „prawdopodobne” i „przechylone”; niepewne (toss-up) liczą się osobno. Kropki: 50 największych miast USA (wg szacunków ludności Census Bureau). Granice okręgów: U.S. Census Bureau (TIGERweb, okręgi 120. Kongresu, obowiązujące w wyborach 2026 r.), uproszczone na potrzeby mapy i pobierane przy otwarciu zakładki. Delegaci spoza stanów (m.in. Dystrykt Kolumbii) nie głosują i nie są ujęci.
Specyfika stanów
Stany w pigułce. Krótkie portrety poszczególnych stanów: charakter, polityka i demografia. Wybierz stan:
ADEGIKLPSTUWZ
Georgia
Peach State · stan z amerykańskiego Południa
Georgia ciągnie się od gór Appalachów na północy po wybrzeże Atlantyku i bagna Okefenokee na południu. To stan brzoskwiń (stąd przydomek), ale też największy w kraju producent orzeszków ziemnych. Pochodzili stąd prezydent Jimmy Carter (z miasteczka Plains) i Martin Luther King Jr. (urodzony w Atlancie). W polityce liczy się dziś jako jedno z najbardziej wyrównanych pól bitwy: jeszcze niedawno uchodziła za pewne republikańskie Południe.
Atlantastolica
10,7 mlnmieszkańców (2020)
16głosów elektorskich
17884. stan Unii
Dla skali: obszar to około połowy Polski (ok. 154 tys. km² wobec 313 tys.), a ludności ok. 28% polskiej.
Polityka
Od pewnej czerwieni do stanu o włos. Jeszcze w 2004 r. Bush wygrał tu o ponad 16 punktów. W 2020 r. Biden zwyciężył o 0,2 pkt, a w 2024 r. Trump wrócił na pierwsze miejsce z przewagą 2,2 pkt.
← DemokraciRepublikanie →
2000
R +11,7
2004
R +16,6
2008
R +5,2
2012
R +7,8
2016
R +5,1
2020
D +0,2
2024
R +2,2
Przewaga zwycięzcy w wyborach prezydenckich (pkt proc., wartości zaokrąglone). W 2020 r. Biden wygrał tu o 11 779 głosów.
Pierwszy Demokrata od 1992 r.
Biden w 2020 r. jako pierwszy kandydat Demokratów od Billa Clintona wygrał w Georgii. Wynik potwierdziło ręczne przeliczenie wszystkich kart i kolejne przeliczenie maszynowe.
Dogrywki przy 50%
Żeby wygrać wybory w Georgii, trzeba przekroczyć 50% głosów. Gdy nikt tego nie zrobi, kilka tygodni później odbywa się dogrywka. Z tego powodu stan tak często rozstrzyga o Senacie.
Styczeń 2021: Senat w Georgii
W dogrywkach z 5 stycznia 2021 r. Jon Ossoff i Raphael Warnock pokonali dwoje republikańskich senatorów, co dało Demokratom większość w Senacie (50–50 z głosem wiceprezydent). W 2022 r. Warnock obronił mandat w kolejnej dogrywce z Herschelem Walkerem, 51,4% do 48,6%.
Telefon do Raffenspergera
Po wyborach 2020 r. Georgia stała się centrum sporu o wynik. W nagranej rozmowie z 2 stycznia 2021 r. Trump prosił sekretarza stanu Brada Raffenspergera o „znalezienie” 11 780 głosów, a ten odpowiedział, że oficjalne wyniki są prawidłowe.
Kemp i Warnock w 2022 r.
W tych samych wyborach republikanin Brian Kemp wygrał reelekcję o 7,5 pkt, a demokrata Warnock obronił Senat. Georgia chętnie dzieli głosy. Ostatni gubernator-demokrata, Roy Barnes, odszedł w 2003 r.
Prawybory 2016 (zakładka „Prawybory”)
Wśród Demokratów Clinton pokonała Sandersa 71,3% do 28,2% (73 delegatów do 29). Wśród Republikanów wygrał Trump z 38,8%, przed Rubio (24,5%) i Cruzem (23,6%).
Wybory 2026: Senat i gubernator
Senator Ossoff (D) zmierzy się z republikaninem Mikiem Collinsem, który w dogrywce z 16 czerwca pokonał popieranego przez Kempa Dereka Dooleya (ok. 55% do 45%). Kemp nie może startować ponownie. O fotel gubernatora zagrają Keisha Lance Bottoms (D, była burmistrz Atlanty) i miliarder Rick Jackson (R), który w dogrywce pokonał popieranego przez Trumpa Burta Jonesa (52,7% do 47,3%). Na mapach prognoz w tej stronie Senat jest „przechylony na D”, a gubernator niepewny.
Demografia
To jeden z najbardziej zróżnicowanych dużych stanów i jeden z najszybciej rosnących. Biali nielatynoscy to dziś tylko mniej więcej połowa mieszkańców.
Biali nielatynoscy ok. 50%Ciemnoskórzy ok. 31%Latynosi ok. 10%Azjaci ok. 4%Pozostali ok. 5%
Struktura rasowo-etniczna, wartości przybliżone (Census Bureau).
Szybki wzrost
W latach 2010–2020 liczba mieszkańców wzrosła o 10,6% przy 7,4% w całym kraju. Napędzają to migracje z innych stanów i imigracja, głównie do metropolii Atlanty.
Atlanta i reszta
Metropolia ma ok. 6 mln mieszkańców, czyli ponad połowę stanu, choć samo miasto tylko ok. 500 tys. Mieszczą się tu m.in. Coca-Cola, Delta, Home Depot i CNN, a lotnisko Hartsfield-Jackson należy do najruchliwszych na świecie.
Przedmieścia zmieniają barwy
Gwinnett (ok. 960 tys. mieszkańców) i Cobb były przez dekady republikańskie, ale od 2016 r. głosują na Demokratów. Biden wygrał w Gwinnett o kilkanaście punktów. Najszybciej rośnie tu liczba Latynosów i Azjatów.
Ciemnoskóra Georgia
Ciemnoskórzy mieszkańcy to ok. 31% stanu, jeden z najwyższych odsetków w kraju. Ich mobilizacja razem z przedmieściami Atlanty dała Demokratom wygrane w 2020 i 2021 r. Atlanta była też jednym z ośrodków ruchu praw obywatelskich.
Najbardziej georgijska statystyka
Teksas
254
Georgia
159
Kentucky
120
Iowa
99
Liczba hrabstw. Georgia ma ich najwięcej po Teksasie, choć pod względem powierzchni jest dopiero 24. Limit 159 wpisano do konstytucji stanowej w 1945 r.
Iowa
Hawkeye State · stan z Środkowego Zachodu
Iowa leży w sercu Środkowego Zachodu, między Missisipi na wschodzie a Missouri na zachodzie (to jedyny stan, którego obie granice, wschodnia i zachodnia, wyznaczają rzeki). Płaski, rolniczy krajobraz kukurydzy i soi, 99 hrabstw i mało dużych miast. Zwykle jest pierwszy w kraju w produkcji kukurydzy, świń, jaj i etanolu. Dla polityki liczy się znacznie bardziej, niż wynikałoby z jej wielkości: to tu od dekad zaczyna się sezon prawyborów.
Des Moinesstolica
3,2 mlnmieszkańców (2020)
6głosów elektorskich
184629. stan Unii
Dla skali: obszar to około połowy Polski, a ludności mniej niż 9% polskiej.
Polityka
Od swing state do solidnie czerwonego stanu. Obama wygrał tu dwukrotnie, a od 2016 r. Iowa trzy razy z rzędu poparła Trumpa. Między 2012 a 2024 r. wynik przesunął się o 19 punktów.
← DemokraciRepublikanie →
2000
D +0,3
2004
R +0,7
2008
D +9,5
2012
D +5,8
2016
R +9,4
2020
R +8,2
2024
R +13,2
Przewaga zwycięzcy w wyborach prezydenckich (pkt proc., wartości zaokrąglone). W 2000 r. Gore wygrał tu o ok. 4 tys. głosów.
Pierwsze w kraju
Caucus w Iowa od 1972 r. otwierał sezon prawyborów. W 2024 r. Trump wygrał go z 51% (DeSantis ok. 21%), a Demokraci po chaosie z 2020 r. (awaria aplikacji do liczenia głosów) stracili tu pierwszeństwo.
Prawybory 2016 (zakładka „Prawybory”)
Wśród Republikanów wygrał Cruz (27,6%) przed Trumpem (24,3%). Po stronie Demokratów Clinton pokonała Sandersa o włos: 49,8% do 49,6%, delegaci 23 do 21.
31 hrabstw Obama → Trump
W 2016 r. Iowa miała najwięcej w kraju hrabstw, które po dwóch wygranych Obamy poparły Trumpa.
Dziś: pełna kontrola GOP
Obaj senatorowie (Grassley od 1981 r., Ernst od 2015 r.) i wszystkie 4 mandaty w Izbie są republikańskie, a w stanie rządzą Republikanie od 2017 r. Jedyny demokratyczny urzędnik wybierany w całym stanie to audytor Rob Sand.
6 głosów różnicy
W 2020 r. Miller-Meeks wygrała w 1. okręgu zaledwie o 6 głosów. W 2024 r. było już ok. 800 głosów przewagi, a w 2026 r. aż trzy z czterech okręgów są wyrównane.
Sędziowie odwołani
Po wyroku z 2009 r. dopuszczającym małżeństwa jednopłciowe wyborcy w 2010 r. nie przedłużyli kadencji trzech sędziów Sądu Najwyższego stanu.
Rekord Branstada
Terry Branstad rządził stanem ponad 22 lata (1983–99 i 2011–17), czyli najdłużej w historii USA spośród gubernatorów. Później został ambasadorem w Chinach.
Wybory 2026: wszystko otwarte
Ernst i gubernator Kim Reynolds nie startują. Do Senatu idzie Ashley Hinson (R), a o fotel gubernatora zagrają Rob Sand (D) i Zach Lahn (R). Według NPR eksperci oceniali ten wyścig jako toss-up (stan na czerwiec 2026).
Demografia
Stan jest wciąż bardzo jednorodny i starzeje się, ale zmienia się szybciej, niż sugeruje stereotyp.
Biali nielatynoscy ok. 84%Latynosi ok. 7%Ciemnoskórzy ok. 4%Azjaci ok. 3%Pozostali ok. 2%
Struktura rasowo-etniczna, wartości przybliżone (Census Bureau).
Wolny wzrost
W latach 2010–2020 liczba mieszkańców wzrosła o 4,7% przy 7,4% w całym kraju. Stan od lat zmaga się z odpływem młodych do większych miast.
Wieś kontra Des Moines
Des Moines ma ok. 210 tys. mieszkańców, a cała aglomeracja ok. 700 tys., czyli ponad jedną piątą stanu. To tu skupia się wzrost, reszta to w dużej mierze małe miasteczka.
Niemcy, Holendrzy, Czesi
Największa grupa pochodzenia to Niemcy (ponad jedna trzecia mieszkańców). Do tego holenderska Pella ze świętem tulipanów i czeskie dzielnice Cedar Rapids.
Zmiana przez pracę
Najszybciej rośnie liczba Latynosów. Zakłady mięsne i rolnictwo przyciągnęły też migrantów z Wysp Marshalla i innych regionów świata.
Najbardziej iowajska statystyka
Ludzie
3,2 mln
Świnie
ok. 24 mln
Świń w Iowa jest kilka razy więcej niż ludzi (szacunek na podstawie danych USDA, zaokrąglony).
Kansas
Sunflower State · stan ze Środkowego Zachodu
Kansas leży w samym środku kontynentalnych Stanów Zjednoczonych. Na zachodzie ciągną się płaskie Wielkie Równiny z polami pszenicy, na wschodzie pagórki Flint Hills, ostatnia wielka połać prerii wysokotrawiastej w kraju, a nad granicą z Missouri metropolia Kansas City. To jeden z głównych w USA producentów pszenicy (stąd drugi przydomek, „Wheat State”) i ważny region hodowli bydła. Tu rozgrywa się akcja „Czarnoksiężnika z krainy Oz”, a w latach 50. XIX w. stan był areną „krwawego Kansas”, zbrojnego sporu o to, czy dopuścić niewolnictwo. W 1954 r. sprawa uczennicy z Topeki dała początek wyrokowi Brown przeciw Radzie Edukacji, który uznał segregację w szkołach publicznych za niezgodną z konstytucją.
Topekastolica
2,9 mlnmieszkańców (2020)
6głosów elektorskich
186134. stan Unii
Dla skali: obszar to około dwóch trzecich Polski (ok. 213 tys. km² wobec 313 tys.), a ludności ok. 8% polskiej.
Polityka
Czerwony w wyborach prezydenckich, z demokratycznymi gubernatorami. Kansas nie poparł kandydata Demokratów od 1964 r., a w każdych z siedmiu ostatnich wyborów prezydenckich (2000–2024) republikanie wygrywali tu o co najmniej 14 punktów. Mimo to stanem rządzili demokraci: Kathleen Sebelius, Mark Parkinson i obecnie Laura Kelly.
← DemokraciRepublikanie →
2000
R +20,8
2004
R +25,4
2008
R +14,8
2012
R +21,9
2016
R +20,1
2020
R +14,6
2024
R +16,0
Przewaga zwycięzcy w wyborach prezydenckich (pkt proc., wartości zaokrąglone). W 2008 r. Obama przegrał tu o ok. 15 pkt, choć jego matka, Ann Dunham, urodziła się w Wichita.
Ostatni raz w 1964 r.
Lyndon Johnson był ostatnim kandydatem Demokratów, który wygrał w Kansas (54,1%). Stan wystawił za to republikańskich kandydatów na prezydenta: gubernatora Alfa Landona (1936) i senatora Boba Dole’a (1996), a Dwight Eisenhower wychował się w Abilene.
Senat: od 1932 r. bez demokraty
Demokraci nie wygrali w Kansas wyborów senackich od 1932 r. Obecni senatorowie to Jerry Moran (od 2011 r.) i Roger Marshall (od 2021 r.), który w 2020 r. pokonał demokratkę Barbarę Bollier 53,2% do 41,2%.
Demokratyczni gubernatorzy
Laura Kelly w 2018 r. pokonała Krisa Kobacha (48,0% do 42,9%, niezależny Greg Orman miał 6,5%), a w 2022 r. obroniła stanowisko, wygrywając z Derekiem Schmidtem 49,5% do 47,3%. Legislaturę kontrolują jednak republikanie, którzy mają większość wystarczającą do odrzucania jej wet.
Eksperyment Brownbacka
Republikański gubernator Sam Brownback przeprowadził w 2012 r. głębokie cięcia podatków, obiecując, że pobudzą gospodarkę. Stan zmagał się potem z dziurami w budżecie, a w 2017 r. legislatura odrzuciła weto gubernatora i cofnęła większość cięć. W 2018 r. gubernatorem została demokratka Kelly.
Aborcja: 59% przeciw
W sierpniu 2022 r. wyborcy odrzucili 59% do 41% poprawkę do konstytucji stanu, która miała pozwolić legislaturze zaostrzyć prawo aborcyjne. Głosowanie odbyło się razem z prawyborami, przy bardzo wysokiej frekwencji.
Prawybory 2016 (zakładka „Prawybory”)
Wśród Republikanów wygrał Cruz (47,5%) przed Trumpem (23,4%) i Rubio (16,8%), delegaci 24, 9 i 6. Wśród Demokratów Sanders pokonał Clinton 67,7% do 32,3% (23 delegatów do 10).
Wybory 2026: Senat i gubernator
Senator Roger Marshall (R) ubiega się o drugą kadencję i w prawyborach z 4 sierpnia dostał ok. 80% głosów. Jego rywalem jest demokrata Adam Hamilton, pastor jednego z największych kościołów w kraju. Gubernator Kelly nie może startować ponownie. O jej fotel zagrają Ty Masterson (R), przewodniczący senatu stanowego popierany przez Trumpa, i Cindy Holscher (D), senator stanowa. Cook Political Report ocenia wyścig do Senatu jako „Lean R” (stan na 23 września 2026 r.).
Demografia
Stan jest mniej jednorodny, niż się często sądzi: Latynosi to już ok. 13% mieszkańców, a mniejszości skupiają się w metropolii Kansas City i w miastach z zakładami mięsnymi na zachodzie.
Biali nielatynoscy ok. 72%Latynosi ok. 13%Ciemnoskórzy ok. 5%Azjaci ok. 3%Pozostali ok. 7%
Struktura rasowo-etniczna, wartości przybliżone (Census Bureau).
Wolny wzrost
W latach 2010–2020 liczba mieszkańców wzrosła o 3,0% przy 7,4% w całym kraju. Rośnie głównie aglomeracja Kansas City, a wiele wiejskich hrabstw traci mieszkańców.
Przedmieścia Kansas City
Hrabstwo Johnson (Overland Park, Olathe) ma ok. 610 tys. mieszkańców, czyli ponad jedną piątą stanu. Przez dekady było republikańskie, ale w 2020 r. Biden wygrał tu z ok. 53%, a w 2024 r. Harris z 52,9% do 44,5%. Obok Wyandotte (Kansas City w Kansas) i Douglas (Lawrence) to dziś główny demokratyczny bastion stanu.
Wichita i mięso
Największe miasto stanu, Wichita (ok. 400 tys.), to „stolica lotnictwa” i siedziba Koch Industries. W Garden City, Dodge City i Liberal na południowym zachodzie, wokół wielkich zakładów mięsnych, Latynosi stanowią większość albo blisko połowę mieszkańców.
Exodusterzy
W 1879 r. do Kansas ruszyły z Południa tysiące czarnoskórych uciekinierów przed segregacją i przemocą, zwanych Exodusters. Założone w 1877 r. Nicodemus to najstarsze czarnoskóre miasteczko na zachód od Missisipi.
Najbardziej kansaska statystyka
Ludzie
2,9 mln
Bydło
ok. 6 mln
Bydła w Kansas jest mniej więcej dwa razy więcej niż ludzi (szacunek na podstawie danych USDA, zaokrąglony).
Kentucky
Bluegrass State · stan z amerykańskiego Południa
Kentucky leży między Appalachami na wschodzie a Missisipi na zachodzie. Są tu łagodne pagórki Bluegrass wokół Lexington, dawne kopalnie węgla w górach na wschodzie i Mammoth Cave, najdłuższy znany system jaskiń na świecie. To światowa stolica bourbona (zdecydowana większość tej whiskey powstaje właśnie tu) i koni wyścigowych: w pierwszą sobotę maja w Louisville odbywa się Kentucky Derby. Urodzili się tu Abraham Lincoln i prezydent Konfederacji Jefferson Davis, a podczas wojny secesyjnej stan był neutralnym formalnie stanem granicznym, w którym niewolnictwo było legalne, ale który został w Unii. Z Louisville pochodził też bokser Muhammad Ali.
Frankfortstolica
4,5 mlnmieszkańców (2020)
8głosów elektorskich
179215. stan Unii
Dla skali: obszar to około jednej trzeciej Polski (ok. 105 tys. km² wobec 313 tys.), a ludności ok. 12% polskiej.
Polityka
Z demokratycznego Południa do czerwonego stanu z demokratycznym gubernatorem. Bill Clinton wygrał tu jeszcze w 1992 i 1996 r., ale od 2000 r. republikanie wygrywają o 15–31 punktów, a w 2024 r. Trump zdobył 64,5% głosów. Mimo to gubernatorem jest demokrata Andy Beshear.
← DemokraciRepublikanie →
2000
R +15,1
2004
R +19,9
2008
R +16,2
2012
R +22,7
2016
R +29,8
2020
R +25,9
2024
R +30,6
Przewaga zwycięzcy w wyborach prezydenckich (pkt proc., wartości zaokrąglone). W 1996 r. Clinton wygrał tu z przewagą 0,9 pkt.
Senat: ostatni demokrata odszedł w 1999 r.
Wendell Ford, ostatni demokratyczny senator z Kentucky, zakończył kadencję w styczniu 1999 r. Mitch McConnell zasiada w Senacie od 1985 r., najdłużej w historii stanu, a w latach 2007–2025 kierował republikańską frakcją. Drugi senator, Rand Paul, w 2022 r. wygrał z Charlesem Bookerem 61,8% do 38,2%.
Beshear o 5136 głosów
W 2019 r. Andy Beshear (D) pokonał urzędującego Matta Bevina (R) o 5136 głosów (49,2% do 48,8%). W 2023 r. wygrał reelekcję z Danielem Cameronem 52,5% do 47,5%, choć rok wcześniej Rand Paul wygrał tu o prawie 24 pkt. Jego ojciec, Steve Beshear, był gubernatorem w latach 2007–2015.
Legislatura: weta bez znaczenia
Republikanie mają ok. 80% mandatów w stuosobowej Izbie stanowej i 32 z 38 w Senacie stanowym. W Kentucky wystarczy zwykła większość, by odrzucić weto gubernatora, i republikanie robią to regularnie.
Elliott County: koniec serii
Węglowe góry na wschodzie były przez dekady demokratyczne. Hrabstwo Elliott głosowało na Demokratów w wyborach prezydenckich od swojego powstania w 1869 r. aż do 2016 r., gdy wygrał Trump.
Aborcja i szkoły prywatne
W 2022 r. wyborcy odrzucili 52,3% do 47,7% poprawkę do konstytucji stanu, która miała wykluczyć prawo do aborcji. W 2024 r. mniej więcej dwie trzecie głosujących odrzuciło poprawkę otwierającą drogę do publicznego finansowania szkół prywatnych.
Prawybory 2016 (zakładka „Prawybory”)
Wśród Demokratów Clinton pokonała Sandersa o włos: 46,8% do 46,3% (28 delegatów do 27). Wśród Republikanów wygrał Trump (35,9%), przed Cruzem (31,6%), Rubio (16,4%) i Kasichem (14,4%).
Wybory 2026: Senat bez McConnella
McConnell nie ubiega się o reelekcję, więc po raz pierwszy od ponad 40 lat ten mandat jest otwarty. W prawyborach z 19 maja Republikanie wybrali kongresmena Andy’ego Barra (pokonał m.in. byłego prokuratora generalnego Daniela Camerona), a Demokraci Charlesa Bookera. Tego dnia Thomas Massie, republikanin krytykujący Trumpa, przegrał prawybory w 4. okręgu z popieranym przez prezydenta Edem Gallreinem. Wyborów gubernatora w tym roku nie ma, następne odbędą się w 2027 r.
Demografia
Większość mieszkańców to wciąż biali nielatynoscy, ale udział mniejszości rośnie: Latynosów jest już ok. 5%, a w latach 2010–2020 ich liczba wzrosła o 56%.
Biali nielatynoscy ok. 81%Ciemnoskórzy ok. 8%Latynosi ok. 5%Azjaci ok. 2%Pozostali ok. 4%
Struktura rasowo-etniczna, wartości przybliżone (Census Bureau).
Wolny wzrost
W latach 2010–2020 liczba mieszkańców wzrosła o 3,8% przy 7,4% w całym kraju. Rosną głównie Louisville, Lexington i północny Kentucky pod Cincinnati, a wschodnie hrabstwa górnicze od lat się wyludniają.
Louisville i Lexington
Hrabstwo Jefferson (Louisville) ma ok. 780 tys. mieszkańców, czyli ponad 17% stanu, a Fayette (Lexington) ok. 320 tys. Oba głosują na Demokratów, a większość czarnoskórych mieszkańców stanu żyje właśnie tu.
Wschód: węgiel i emigracja
Wschodnie Kentucky to jeden z najbiedniejszych i najbardziej jednorodnych regionów kraju, związany z węglem, którego wydobycie od lat spada. Wiele rodzin od dekad migrowało stąd do fabryk w Ohio, Indianie i Michigan.
Zmiana z niskiej bazy
W latach 2010–2020 liczba Latynosów wzrosła o 56%, Azjatów o 53%, a mieszkańców wielorasowych prawie się potroiła. Białych nielatynoskich ubyło o 2,2%.
Najbardziej kentucka statystyka
Ludzie
4,5 mln
Beczki
ok. 11 mln
Beczek z leżakującym bourbonem jest ponad dwa i pół raza więcej niż mieszkańców (stan na styczeń 2022 r. wg Kentucky Distillers’ Association, wartość zaokrąglona; z innymi alkoholami ok. 12 mln).
Źródła: wyniki wyborów z oficjalnych danych stanowych; demografia ze Spisu Powszechnego 2020 i szacunków Census Bureau (zaokrąglone); stan wyścigów 2026 w Iowa wg NPR z 2 czerwca 2026 r., a w Georgii wg AP i wyników dogrywek z 16 czerwca 2026 r, a w Kansas wg wyników prawyborów z 4 sierpnia 2026 r. i ocen z 23 września 2026 r., a w Kentucky wg wyników prawyborów z 19 maja 2026 r. Sprawdź aktualne dane przed publikacją.
Przyjęcie stanów do Unii
od Delaware (1787) do Hawajów (1959) · 50 stanów w sześciu falach
Stany Zjednoczone nie powstały w jednym momencie. Trzynaście pierwszych stanów ratyfikowało konstytucję w latach 1787–1790, a potem kolejne dołączały w miarę ekspansji na zachód. Nowy stan wymaga zgody Kongresu, zwykle po okresie jako terytorium. Ostatnie dwa, Alaska i Hawaje, przyjęto w 1959 r.
Delawarepierwszy stan (7 XII 1787)
13stanów do 1790 r.
Hawaje50. stan (21 VIII 1959)
172 lataod pierwszego do ostatniego
Mapa: kiedy stan dołączył do Unii
Kolor oznacza epokę przyjęcia. Najedź kursorem na stan (na telefonie: dotknij), żeby zobaczyć dokładną datę i numer kolejny. Pierwsze trzynaście stanów nie było „przyjmowanych”: weszły do Unii, ratyfikując konstytucję.
Najedź kursorem na stan (na telefonie: dotknij), żeby zobaczyć datę przyjęcia do Unii.
Dystrykt Kolumbii nie jest stanem, więc nie ma daty przyjęcia. Daty to dni formalnego wejścia do Unii (ratyfikacja konstytucji w pierwszych trzynastu stanach, akt Kongresu i zgoda prezydenta w kolejnych); w niektórych przypadkach (np. Ohio, 1 III 1803) źródła przyjmują datę uchwalenia aktu przez Kongres.
Ciekawostki
Podział istniejących stanów
Maine oddzieliło się od Massachusetts w 1820 r. w ramach kompromisu missourijskiego (Maine jako stan wolny, Missouri jako niewolniczy). Zachodnia Wirginia oderwała się od Wirginii w czasie wojny secesyjnej i została stanem w 1863 r.
Wcześniej niezależne państwa
Vermont było w latach 1777–1791 niepodległą republiką, a Teksas w latach 1836–1845 Republiką Teksasu. Kalifornię przyjęto w 1850 r. z pominięciem etapu terytorium.
Wspólne daty
Dakota Północna i Południowa weszły do Unii tego samego dnia, 2 XI 1889 r. Prezydent Harrison podpisał oba akty, zasłaniając daty, więc nie wiadomo, który stan był pierwszy; w źródłach to 39. i 40. stan. Arizona i Nowy Meksyk dołączyły w 1912 r. i zakończyły „kontynentalne 48”.
Wpływ na wybory
Pierwsze wybory z wszystkimi 48 stanami to 1912 r. Oklahoma głosowała po raz pierwszy w 1908 r., a Alaska i Hawaje w 1960 r.
Wszystkie 50 stanów w kolejności przyjęcia
Skala od 7 XII 1787 do 21 VIII 1959; kolor jak na mapie.
Wybory prezydenckie: rekordy i ciekawostki
od 1788 r. · Kolegium Elektorskie, głosy powszechne, stany
Prezydenta USA wybiera Kolegium Elektorskie, a nie bezpośrednio wyborcy, dlatego zdarzało się, że wygrywał kandydat z mniejszą liczbą głosów powszechnych. Poniżej zebrane rekordy i ciekawostki z ponad dwóch stuleci wyborów.
1788pierwsze wybory
538 / 270głosy elektorskie / próg
1 głosnajmniejsza przewaga (1876)
525–13rekord: Reagan 1984
Tabela rekordów
Kategoria
Rekord lub fakt
Partie prezydentów
Prezydenci republikańscy
19 osób (20 prezydentur)Od Lincolna do Trumpa; Trump liczony raz jako osoba, ale dwa razy jako prezydentura (45. i 47.).
Prezydenci demokratyczni
15 osób (16 prezydentur)Od Jacksona do Bidena; Cleveland sprawował urząd dwukrotnie (22. i 24.). Andrew Johnson, wybrany z listy National Union u boku Lincolna, jest zwykle liczony osobno; z nim demokratów jest 16.
Pozostali prezydenci
11 osóbWashington (bezpartyjny), J. Adams (federalista), czterech Demokratyczno-Republikanów (Jefferson, Madison, Monroe, J. Q. Adams), czterech wigów (W. H. Harrison, Tyler, Taylor, Fillmore) i A. Johnson.
Wygrane wybory od 1856 r.
Republikanie 25 – Demokraci 1843 wybory od pierwszego startu Republikanów; 1864 r. liczony jako zwycięstwo Lincolna, a 1876 r. jako Hayesa.
Zasady i historia
Pierwsze wybory
1788–1789George Washington wybrany jednogłośnie (69 głosów elektorskich); w 1792 r. znów jednogłośnie (132).
Pierwsze krajowe wyniki głosów powszechnych
1824Elektorów wybierano głosowaniem już w 18 z 24 stanów; w pozostałych decydowały legislatury.
Elektorzy wybierani przez wyborców
od 1880 r. we wszystkich stanachKarolina Południowa wyznaczała elektorów w legislaturze do 1860 r.; ostatnie wyjątki to Floryda (1868) i Kolorado (1876).
Dzień wyborów
wtorek po pierwszym poniedziałku listopadaOd 1848 r. (ustawa z 1845 r.); wcześniej każdy stan wyznaczał termin sam, w ramach ok. miesiąca.
Liczba głosów elektorskich
538, próg 270 – od 1964 r.435 + 100 + 3 dla Dystryktu Kolumbii (23. poprawka, ratyfikowana w 1961 r.).
Zaprzysiężenie prezydenta
20 stycznia – od 1937 r.Wcześniej 4 marca; zmieniła to 20. poprawka.
Prawa wyborcze
kobiety: 1920 r.; od 18 lat: 1972 r.19. poprawka (1920) i 26. poprawka (1971, pierwsze wybory w 1972).
Najdłużej wybierany
F. D. Roosevelt: cztery razy (1932–1944)22. poprawka (1951) ogranicza prezydenta do dwóch wyborów.
Kolegium Elektorskie
Najmniejsza przewaga elektorska
1876: Hayes 185 – Tilden 184Różnica jednego głosu; spór o Florydę, Luizjanę, Karolinę Południową i Oregon rozstrzygnęła specjalna komisja.
Remis w Kolegium
1800: Jefferson 73 – Burr 73Izba Reprezentantów rozstrzygnęła w 36. głosowaniu; powstała z tego 12. poprawka (1804).
Wybory rozstrzygnięte w Izbie
1800 i 1824W 1824 r. nikt nie miał większości; Izba wybrała J. Q. Adamsa, choć najwięcej głosów elektorskich i powszechnych miał Jackson.
Najbliżej w erze 538 głosów
2000: Bush 271 – Gore 266Bush o jeden głos powyżej progu (jeden elektor z DC wstrzymał się); o wszystkim zdecydowała Floryda (537 głosów różnicy).
Najbliżej remisu 269–269
2020: Biden 306 – Trump 232Zmiana ok. 43 tys. głosów w Arizonie, Georgii i Wisconsin dałaby remis 269–269.
Największa przewaga elektorska (od 1964 r.)
1984: Reagan 525 – Mondale 13Mondale wygrał tylko Minnesotę i Dystrykt Kolumbii.
Rekordowy odsetek elektorów
1820: Monroe 231 z 232Jeden elektor zagłosował na J. Q. Adamsa. Washington w 1789 i 1792 r. miał komplet.
Wielkie zwycięstwo Roosevelta
1936: Roosevelt 523 – Landon 8 (98,5%)Roosevelt wygrał 46 z 48 stanów; Landon wziął tylko Maine i Vermont.
Najwięcej wygranych stanów
49 z 50: Nixon 1972, Reagan 1984Nixon przegrał Massachusetts (i DC), Reagan – Minnesotę (i DC).
Niewierni elektorzy
rekord: 7 w 2016 r.Pięciu elektorów Clinton i dwóch Trumpa zagłosowało inaczej, niż wskazywał wynik w ich stanie.
Wygrana bez większości głosów powszechnych
5 razy: 1824, 1876, 1888, 2000, 2016Przewaga przegranego: Tilden ok. 254 tys., Cleveland ok. 91 tys., Gore ok. 544 tys., Clinton ok. 2,9 mln (w 1824 r. wybór w Izbie).
Głosy powszechne
Najmniejsza różnica w głosach
1880: ok. 0,1 pkt proc.Garfield nad Hancockiem, poniżej 10 tys. głosów. W 1960 r. Kennedy wygrał z Nixonem o 0,17 pkt (ok. 113 tys.).
Najwyższy odsetek głosów (od 1824 r.)
1964: Johnson 61,1%Dalej Roosevelt 1936 (60,8%), Nixon 1972 (60,7%) i Harding 1920 (60,3%).
Największa przewaga procentowa
1920: Harding, ok. 26 pkt proc.Harding 60,3% do 34,1% dla Coxa.
Największa przewaga liczbowa
1972: Nixon, ok. 18 mln głosówReagan w 1984 r. wygrał o ok. 17 mln.
Frekwencja
2020: ok. 66% uprawnionychNajwyższa od 1900 r.
Najlepszy wynik trzeciej siły
1912: T. Roosevelt 27,4%, 88 elektorówDrugie miejsce przed urzędującym Taftem. Perot w 1992 r. zdobył 18,9%, ale 0 elektorów; ostatnim kandydatem spoza dwóch partii, który wygrał stany, był Wallace w 1968 r. (46 elektorów).
Wiek zwycięzcy
najstarszy: Trump, 78 lat (2024); najmłodszy: Kennedy, 43 lata (1960)Wiek w dniu wyborów.
Stany
Największe i najmniejsze
Kalifornia 54, Teksas 40, Floryda 30, Nowy Jork 28Po 3 głosy: Alaska, Delaware, DC, Dakota Północna i Południowa, Vermont, Wyoming (podział na lata 2024–2028).
Podział głosów elektorskich
Maine (od 1972) i Nebraska (od 1992)Podział zdarzył się w 2008 (NE-2), 2016 (ME-2), 2020 (ME-2, NE-2) i 2024 r. (ME-2, NE-2).
Stany-wskaźniki
Ohio, MissouriOhio po stronie zwycięzcy w każdych wyborach 1964–2016; żaden Republikanin nie wygrał bez Ohio. Missouri: 1904–2004 poza 1956.
Najdłuższa wierność jednej partii
Vermont: Republikanie 1856–1960Pierwszy raz inaczej zagłosował w 1964 r. (Johnson).
Dystrykt Kolumbii
głosuje od 1964 r.W każdych wyborach wygrywali tam Demokraci.
Procenty zaokrąglone. Przewaga elektorska liczona wg głosów faktycznie oddanych przez elektorów. „Od 1824 r.” dotyczy lat, od których notuje się krajowe głosy powszechne.
Trzecie siły: Perot, Nader, Stein, Johnson
wybory prezydenckie 1992, 1996, 2000 i 2016 · kandydaci spoza dwóch partii
W systemie, w którym w każdym stanie zwycięzca bierze wszystkie głosy elektorskie, kandydat trzeciej siły prawie nigdy nie wygrywa stanu, ale potrafi odebrać głosy jednemu z faworytów. Mapa pokazuje, ile głosów zdobyli łącznie wszyscy kandydaci spoza Demokratów i Republikanów oraz gdzie ich wynik był większy niż przewaga zwycięzcy.
18,9%Ross Perot 1992: najlepszy wynik od 1912 r., 0 elektorów
537głosów przewagi Busha na Florydzie (2000); Nader miał tam ponad 97 tys.
ok. 10,7 tys.przewaga Trumpa w Michigan (2016); Stein miała ok. 51 tys.
46elektorów Wallace’a (1968), ostatni sukces spoza duopolu
Mapa: udział kandydatów spoza dwóch partii
poniżej 2%2–5%5–10%10–20%20% i więcejtrzecie siły łącznie miały więcej głosów niż wynosiła przewaga zwycięzcy
Najedź kursorem na stan (na telefonie: dotknij), żeby zobaczyć wynik.
Tabela: trzecie siły w historii
Kategoria
Rekord lub fakt
Największe wyniki spoza dwóch partii
1912: Theodore Roosevelt
27,4%, 88 elektorówPartia Postępowa. Podział republikanów dał prezydenturę Wilsonowi (41,8% głosów); Roosevelt wyprzedził urzędującego Tafta.
1924: Robert La Follette
16,6%, 13 elektorówPartia Postępowa; wygrał tylko Wisconsin.
1948: Strom Thurmond
2,4%, 39 elektorówDixiecraci wygrali Alabamę, Luizjanę, Missisipi i Karolinę Południową. Truman mimo to wygrał wybory.
1968: George Wallace
13,5%, 46 elektorówWygrał pięć stanów Południa: Alabamę, Arkansas, Georgię, Luizjanę i Missisipi; ostatni kandydat spoza dwóch partii z wygranymi stanami.
1980: John Anderson
6,6%, 0 elektorówNiezależny, republikanin z Illinois, który wystartował po przegranych prawyborach.
1992: Ross Perot
18,9%, 0 elektorówNajlepszy wynik od 1912 r. W Maine miał 30,4%, a w Utah, Alasce, Idaho i Kansas ponad 27%, ale nigdzie nie był pierwszy. Clinton wygrał z 43,0%.
1996: Ross Perot
8,4%, 0 elektorówPartia Reform. Najwięcej w Maine, Alasce i Vermont (w danych serwisu „inni” razem: 14–16%).
Czy trzecie siły zmieniły wynik?
2000: Floryda
Bush o 537 głosów, Nader ponad 97 tys.Floryda dałaby Gore’owi prezydenturę. To nie znaczy, że wyborcy Nadera zagłosowaliby na Gore’a, bo część mogłaby zostać w domu albo wybrać kogoś innego.
2000: New Hampshire
Bush o ok. 7,2 tys., Nader ok. 22 tys.Cztery głosy elektorskie wystarczyłyby Gore’owi do wygranej w Kolegium (270–267).
2016: Michigan
Trump o ok. 10,7 tys.; Johnson ok. 172 tys., Stein ok. 51 tys.16 głosów elektorskich.
2016: Wisconsin
Trump o ok. 22,7 tys.; Johnson ok. 107 tys., Stein ok. 31 tys.10 głosów elektorskich.
2016: Pensylwania
Trump o ok. 44,3 tys.; Johnson ok. 147 tys., Stein ok. 50 tys.20 głosów elektorskich. Wyborcy Johnsona i Steina nie musieli głosować na Clinton, więc nie wiadomo, kogo by poparli.
1992: efekt Perota
Clinton 43,0%, Bush 37,4%Często powtarzana teza, że Perot kosztował Busha reelekcję, nie ma mocnego oparcia: badania exit poll wskazywały, że jego wyborcy rozkładaliby się mniej więcej po równo.
Procenty zaokrąglone. „Trzecie siły łącznie” to wszyscy kandydaci spoza Demokratów i Republikanów razem (w 2000 i 2016 r. obliczone jako 100% minus obie główne partie). Przerywane obramowanie oznacza tylko, że ich wynik przewyższył przewagę zwycięzcy w stanie, a nie że zmieniliby wynik tego stanu.
Skonfederowane Stany Ameryki
Confederate States of America (CSA) · 1861–1865 · państwo secesjonistów z Południa
Konfederacja powstała po wyborze Abrahama Lincolna, gdy stany Południa uznały, że nowy prezydent i jego partia zagrażają niewolnictwu. Siedem stanów ogłosiło secesję jeszcze przed jego zaprzysiężeniem, a ich delegaci spotkali się w Montgomery w Alabamie i w lutym 1861 r. utworzyli własne państwo. Po ataku na Fort Sumter i wezwaniu Lincolna do powołania 75 tys. ochotników dołączyły cztery kolejne stany. Stolicę przeniesiono wtedy do Richmond w Wirginii, a prezydentem został Jefferson Davis. Żadne państwo nigdy oficjalnie nie uznało Konfederacji, a w kwietniu 1865 r. przegrała wojnę secesyjną.
Richmondstolica od maja 1861 (wcześniej Montgomery)
11stanów
ok. 9 mlnmieszkańców (1860)
ok. 3,5 mlnosób zniewolonych
Dla skali: obszar jedenastu stanów w dzisiejszych granicach to ok. 2 mln km², czyli ponad 6 razy więcej niż Polska (313 tys. km²), a ludność z 1860 r. to ok. 24% dzisiejszej polskiej. Flaga to pierwsza flaga narodowa CSA („Stars and Bars”), używana w latach 1861–1863; nie jest to bardziej znana flaga bojowa.
Mapa: kto należał do Konfederacji
Dwie fale secesji dały razem jedenaście stanów. Cztery stany niewolnicze z granicy Północy i Południa (Delaware, Maryland, Kentucky i Missouri) zostały w Unii, choć Kentucky i Missouri miały też własne rządy secesjonistów na uchodźstwie, przyjęte do CSA pod koniec 1861 r. Na mapie zaznaczono też Terytorium Indian (dzisiejsza Oklahoma), gdzie część plemion zawarła z Konfederacją sojusze.
Pierwsza fala (7 stanów, XII 1860 – III 1861)Druga fala (4 stany, IV–VI 1861)Stany niewolnicze, które zostały w UniiTerytorium Indian (sojusznik)
Najedź kursorem na stan (na telefonie: dotknij), żeby zobaczyć jego rolę w wojnie.
Zachodnia Wirginia (od 1863 r. stan Unii) należała do Wirginii do czasu oderwania się od niej w czasie wojny. Konfederackie Terytorium Arizona (południe dzisiejszych Arizony i Nowego Meksyku) ogłoszono w 1861 r., ale w 1862 r. przejęły je wojska Unii; nie zaznaczono go na mapie, bo obejmowało tylko część tych stanów.
Jak stany odchodziły z Unii
Karolina Południowa
20 XII 1860
Missisipi
9 I 1861
Floryda
10 I 1861
Alabama
11 I 1861
Georgia
19 I 1861
Luizjana
26 I 1861
Teksas
1 II 1861
Wirginia
17 IV 1861
Arkansas
6 V 1861
Karolina Północna
20 V 1861
Tennessee
8 VI 1861
Data uchwalenia secesji; skala od 20 XII 1860 do 8 VI 1861. Teksas wystąpił z Unii 1 II i przystąpił do CSA 2 III. W Wirginii i Tennessee decyzję zatwierdzono jeszcze w referendach (maj–czerwiec). Między tymi datami: 8 II – tymczasowa konstytucja CSA, 12–14 IV – ostrzał i zdobycie Fort Sumter, 15 IV – wezwanie Lincolna do powołania 75 tys. ochotników.
Zasady, na jakich działało państwo
Niewolnictwo wpisane do konstytucji
Konstytucja CSA (z 11 III 1861 r.) kopiowała większość zapisów konstytucji USA, ale wprost chroniła niewolnictwo: Kongres nie mógł go znieść, a nowe terytoria musiały je dopuszczać. Zakazano jedynie importu niewolników z zagranicy; handel wewnątrz kraju pozostał legalny.
Niewolnictwo jako powód secesji
Deklaracje przyczyn secesji Karoliny Południowej, Missisipi, Georgii i Teksasu wskazują obronę niewolnictwa jako główny powód. Wiceprezydent Alexander Stephens oświadczył w marcu 1861 r. w Savannah, że fundamentem nowego rządu jest przekonanie o nierówności ras.
Stany suwerenne, ale bez prawa do secesji
Preambuła mówiła o stanach działających jako suwerenne i niezależne, ale prawa do wystąpienia z Konfederacji nie zapisano. Podobnie jak w USA, prawo stanowe obowiązywało obok federalnego.
Prezydent na jedną 6-letnią kadencję
Prezydent nie mógł ubiegać się o reelekcję i miał weto do pojedynczych pozycji budżetu. Davis został wybrany w 1861 r. bez kontrkandydata. Konfederacja nie miała partii; spory toczyły się wokół władzy Davisa. Przewidziany konstytucją Sąd Najwyższy nigdy nie powstał.
Wolny handel w teorii
Konstytucja zakazywała ceł chroniących własny przemysł i dotacji na „ulepszenia wewnętrzne”. Wojna zmusiła jednak Richmond do tego, co potępiano w Waszyngtonie: centralnych podatków, rekwizycji żywności i druku pieniądza. Ceny wzrosły według szacunków kilkadziesiąt razy.
Pobór i wyjątek dla zamożnych
W kwietniu 1862 r. wprowadzono pobór mężczyzn 18–35 lat. Jesienią tego roku zwolniono właścicieli co najmniej 20 niewolników, co wywołało hasło o „wojnie bogatych i walce biednych”. Gubernatorzy, m.in. Joseph Brown (Georgia) i Zebulon Vance (Karolina Północna), sprzeciwiali się centralizacji. W marcu 1865 r., w obliczu klęski, zgodzono się nawet na werbunek niewolników.
Siły: Unia kontra Konfederacja
Unia
ok. 22 mln
Konfederacja
ok. 9 mln
Ludność w 1860 r. W Konfederacji ok. 3,5 mln to osoby zniewolone. Unia miała też zdecydowaną większość przemysłu i sieci kolejowej.
Niewolnictwo w liczbach (1860)
Karolina Południowa
ok. 57%
Missisipi
ok. 55%
Luizjana
ok. 47%
Alabama
ok. 45%
Floryda
ok. 44%
Georgia
ok. 44%
Karolina Północna
ok. 33%
Wirginia
ok. 31%
Teksas
ok. 30%
Arkansas
ok. 26%
Tennessee
ok. 25%
Odsetek osób zniewolonych w ludności stanu, wartości przybliżone (spis powszechny 1860). W Karolinie Południowej i Missisipi stanowiły większość mieszkańców.
Dziedzictwo
Koniec niewolnictwa
Lee skapitulował pod Appomattox 9 IV 1865 r., a ostatnie oddziały złożyły broń do czerwca. 13. poprawka (1865) zniosła niewolnictwo, 14. (1868) dała obywatelstwo, a 15. (1870) prawo głosu mężczyznom niezależnie od rasy. 19 VI 1865 r. w Galveston w Teksasie ogłoszono wolność ostatnim zniewolonym (Juneteenth, od 2021 r. święto federalne).
Cena wojny
W wojnie zginęło według szacunków 620–750 tys. żołnierzy po obu stronach, w tym ok. 260 tys. po stronie Konfederacji. Południe wyszło z niej zniszczone gospodarczo, a pieniądz Konfederacji stał się bezwartościowy.
Odbudowa i Jim Crow
W latach 1865–1877 (Odbudowa) czarni zaczęli wybierać i być wybieranymi: Hiram Revels z Missisipi został w 1870 r. pierwszym czarnoskórym senatorem. Po wycofaniu wojsk federalnych Południe wróciło do białych Demokratów, a prawa segregacyjne, podatki pogłówne i testy pozbawiły czarnych prawa głosu na kilkadziesiąt lat.
Od „Solid South” do dzisiaj
Do lat 60. XX w. byłe stany CSA głosowały niemal zawsze na Demokratów („Solid South”). Po ustawach o prawach obywatelskich (1964) i o prawie głosu (1965) układ się odwrócił i dziś większość z nich jest republikańska. Wirginia głosuje na Demokratów od 2008 r., a Georgia i Karolina Północna należą do stanów wahających się.
Mit „Przegranej Sprawy”
Po wojnie utrwaliła się narracja o szlachetnej obronie „praw stanów” (Lost Cause). Historycy w zdecydowanej większości uznają niewolnictwo za główną przyczynę secesji, powołując się m.in. na deklaracje samych stanów. Pomniki konfederatów stawiano głównie około 1900–1920 i w latach 50.–60. XX w., często z inicjatywy organizacji takich jak United Daughters of the Confederacy (1894).
Spory o symbole
Po zabójstwie dziewięciu osób w kościele w Charleston (VI 2015) Karolina Południowa zdjęła flagę bojową sprzed siedziby legislatury, a po Charlottesville (2017) i protestach 2020 r. usunięto wiele pomników. Missisipi zmieniło flagę stanu w 2020 r. W 2023 r. przemianowano dziewięć baz armii, nazwanych na cześć konfederatów, a w 2025 r. przywrócono ich dawne nazwy, przypisując je innym patronom o tych samych nazwiskach.
Różne źródła podają nieco inne liczby ofiar i ludności, stąd przybliżenia. Opisy dotyczą wyłącznie historii państwa i jego dziedzictwa.
Mapa: legalność marihuany w stanach USA
Użytek rekreacyjny i medyczny (24 stany + DC)Tylko medyczna (16 stanów)Tylko CBD / niska zawartość THC (8 stanów)Zakaz, brak programu (2 stany)
Najedź kursorem na stan (na telefonie: dotknij), żeby zobaczyć jego status.
Stan na maj 2026 r. (Pew Research Center). Na poziomie federalnym marihuana rekreacyjna pozostaje nielegalna.
Mapa: odsetek mieszkańców bez ubezpieczenia zdrowotnego
2,8–5,3%5,4–6,7%6,8–7,9%8,0–9,7%9,8–16,7%
Najedź kursorem na stan (na telefonie: dotknij), żeby zobaczyć odsetek osób bez ubezpieczenia.
Odsetek ludności bez ubezpieczenia zdrowotnego w 2024 r.; średnia dla USA to 8,2%. Źródło: U.S. Census Bureau, American Community Survey (1-year), za America’s Health Rankings.
Najedź kursorem na stan (na telefonie: dotknij), żeby zobaczyć roczny dochód typowego gospodarstwa domowego.
Mediana rocznego dochodu gospodarstwa domowego przed opodatkowaniem w 2024 r. (w dolarach z 2024 r.); mediana dla USA to 81 604 USD. Uwaga: to dochód całego gospodarstwa (często dwóch osób), a nie pensja jednej osoby, i nie uwzględnia różnic w kosztach życia. Źródło: U.S. Census Bureau, American Community Survey (1-year, 2024).
Mapa: struktura etniczna mieszkańców stanów
Wybierz grupę, a potem najedź kursorem na stan (na telefonie: dotknij), żeby zobaczyć udział wszystkich trzech grup.
Udział w ludności stanu według spisu powszechnego z 2020 r. Kategorie są rozłączne: biali i ciemnoskórzy to osoby nielatynoskie (jednej rasy), a latynosi to osoby pochodzenia latynoskiego dowolnej rasy. Pozostałe grupy (Azjaci, rdzenni Amerykanie, osoby wielorasowe i inne) nie są tu pokazane, dlatego trzy wartości nie sumują się do 100%. Źródło: U.S. Census Bureau (Redistricting Data, tabele P1 i P2), opracowanie Economic Policy Institute.
Mapa: minimalny wiek do noszenia ukrytej broni krótkiej
18 lat (15 stanów)19 lat (2 stany)21 lat (33 stany + DC)Pomarańczowa przerywana linia: wymagane pozwolenie (21 stanów + DC)
Najedź kursorem na stan (na telefonie: dotknij), żeby zobaczyć próg wiekowy i to, czy potrzebne jest pozwolenie.
Dotyczy noszenia ukrytej broni krótkiej (z pozwoleniem lub bez). 29 stanów nie wymaga pozwolenia (tzw. permitless carry); w pozostałych 21 stanach i DC potrzebne jest pozwolenie, zwykle od 21 lat. W kilku stanach z progiem 21 lat żołnierze i weterani mogą nosić broń od 18 lat. Zakup broni regulują osobne przepisy (federalnie: 18 lat na długą, 21 lat na krótką u licencjonowanego sprzedawcy). Stan na wrzesień 2026 r.; źródło: handgunlaw.us. Na Florydzie próg 18 lat wynika z wyroku sądu apelacyjnego z 2026 r.
Mapa: obowiązkowe płatne zwolnienia chorobowe
Obowiązkowe płatne zwolnienie chorobowe (17 stanów + DC)Płatny urlop na dowolny cel, także choroba (3 stany)Brak ogólnostanowego obowiązku (30 stanów)
Najedź kursorem na stan (na telefonie: dotknij), żeby zobaczyć jego status.
Stan na 2026 r., dotyczy pracodawców prywatnych; federalnie takiego obowiązku nie ma. Zakres zależy od stanu (np. wielkości firmy). W Pensylwanii przepisy obowiązują tylko w niektórych miastach, a prawo z Missouri (2024) uchylono w 2025 r.
Mapa: płatny urlop macierzyński i rodzicielski
Działa płatny urlop rodzinny (12 stanów + DC)Uchwalony, ruszy w 2028 r. (2 stany)Brak programu stanowego (36 stanów)
Najedź kursorem na stan (na telefonie: dotknij), żeby zobaczyć jego status.
Stan na wrzesień 2026 r. Federalnie obowiązuje tylko do 12 tygodni urlopu bezpłatnego (FMLA); programy stanowe zapewniają część zarobków, zwykle przez 12 tygodni. Źródła: New America, Prenatal-to-3 Policy Impact Center.
Mapa: ustawowy płatny urlop wypoczynkowy
Płatny urlop na dowolny cel: 5 dni (40 godz.) rocznie (3 stany)Brak ustawowego płatnego urlopu (47 stanów + DC)
Najedź kursorem na stan (na telefonie: dotknij), żeby zobaczyć jego status.
Stan na 2026 r. Prawo federalne nie gwarantuje ani jednego płatnego dnia urlopu i żaden stan nie nakazuje „urlopu wypoczynkowego" jako takiego. Illinois, Maine i Nevada wymagają jednak płatnego urlopu na dowolny cel (także na wypoczynek): pracownik zbiera 1 godzinę na każde 40 przepracowanych, do 40 godzin rocznie, czyli 5 dni przy 8-godzinnym dniu pracy. Obowiązek zależy od wielkości firmy (Maine: ponad 10 pracowników, Nevada: co najmniej 50, Illinois: bez limitu). Dla porównania w Polsce urlop wypoczynkowy to 20 dni (przy stażu poniżej 10 lat) lub 26 dni (od 10 lat). Źródła: Mercer, Barnes & Thornburg.
Mapa: kara śmierci w stanach USA
Obowiązuje i jest stosowana (23 stany)Obowiązuje, ale wstrzymana moratorium gubernatora (4 stany)Zniesiona (23 stany + DC)
Najedź kursorem na stan (na telefonie: dotknij), żeby zobaczyć jego status.
Stan na 2026 r. Kara śmierci istnieje także w prawie federalnym. Źródło: Death Penalty Information Center.
Mapa: sport szkolny a osoby transpłciowe
Zakaz w ustawie stanowej (27 stanów)Zakaz w rozporządzeniu lub polityce agencji (2 stany)Brak stanowego zakazu (21 stanów + DC)
Najedź kursorem na stan (na telefonie: dotknij), żeby zobaczyć jego status.
Dotyczy zakazów udziału osób transpłciowych w drużynach zgodnych z ich tożsamością płciową, najczęściej w szkołach K-12, czasem także w szkolnictwie wyższym. Przy braku stanowego zakazu zasady ustalają zwykle stowarzyszenia sportowe i szkoły. Sąd Najwyższy w czerwcu 2026 r. (Little v. Hecox, West Virginia v. B.P.J.) uznał, że stany mogą utrzymać takie zakazy. Stan na październik 2026 r.; źródło: Movement Advancement Project.
Mapa: od jakiego wieku można kupić alkohol
21 lat (50 stanów + DC)
Najedź kursorem na stan (na telefonie: dotknij), żeby zobaczyć jego zasady.
Mapa jest jednolita, bo wiek 21 lat obowiązuje w całym kraju. Wymusza go ustawa federalna z 1984 r. (National Minimum Drinking Age Act): stan, który obniżyłby wiek, traci 10% federalnych funduszy na drogi. Stany różnią się natomiast wyjątkami od zakazu spożywania alkoholu przez osoby poniżej 21 lat (np. w obecności rodziców albo w domu), wiekiem uprawniającym do sprzedaży i serwowania alkoholu oraz zasadami sprzedaży w sklepach, a tych różnic nie uwzględniono na mapie, bo dostępne źródła podają je niespójnie. Stan na październik 2026 r.
Mapa: eutanazja (pomoc medyczna w umieraniu)
Dozwolona na mocy ustawy lub inicjatywy (12 stanów + DC)Dozwolona na mocy orzeczenia sądu (Montana)Brak legalizacji (37 stanów)
Najedź kursorem na stan (na telefonie: dotknij), żeby zobaczyć jego zasady.
W USA legalna jest nie eutanazja (lekarz podaje śmiertelny środek), lecz pomoc medyczna w umieraniu: dorosły, nieuleczalnie chory pacjent z prognozą do ok. 6 miesięcy życia dostaje receptę i sam przyjmuje lek. Ta sama zasada obowiązuje w Montanie, gdzie praktykę dopuszcza orzeczenie sądu (Baxter v. Montana, 2009), bez ustawy. Ustawa z Illinois wchodzi w życie we wrześniu 2026 r., a z Nowego Jorku weszła w życie 5 sierpnia 2026 r. W Zachodniej Wirginii od 2024 r. obowiązuje zakaz w konstytucji stanowej. Stan na październik 2026 r.; źródła: Compassion & Choices, Wikipedia.
Mapa: toalety i szatnie a osoby transpłciowe
Zakaz w budynkach rządowych (9 stanów)Zakaz w szkołach K-12 i części budynków rządowych (9 stanów)Zakaz tylko w szkołach K-12 (3 stany)Brak stanowego zakazu (29 stanów + DC)
Najedź kursorem na stan (na telefonie: dotknij), żeby zobaczyć jego zasady.
Dotyczy zakazów korzystania z toalet, szatni i podobnych pomieszczeń zgodnych z tożsamością płciową. Kategoria „budynki rządowe” obejmuje m.in. urzędy, uczelnie publiczne i więzienia. Kary karne przewidują Floryda, Idaho, Kansas i Utah. Zakaz sięga także części placówek prywatnych na Florydzie, w Idaho, Kansas, Montanie, Ohio i Wyoming. Stan na 8 października 2026 r.; źródło: Movement Advancement Project.
Mapa: zmiana oznaczenia płci w dokumentach
Najedź kursorem na stan (na telefonie: dotknij), żeby zobaczyć jego zasady.
Dotyczy zmiany oznaczenia płci (M lub F) w dokumencie wydawanym przez stan; dostępność opcji „X” podano w opisie stanu. Stan na wrzesień 2026 r.; źródło: Movement Advancement Project (organizacja zajmująca się prawami osób LGBTQ).
Mapa: jaki odsetek mieszkańców siedzi w więzieniu
poniżej 0,35% (11)0,35–0,50% (7)0,50–0,60% (14)0,60–0,75% (11)0,75% i więcej (8)
Najedź kursorem na stan (na telefonie: dotknij), żeby zobaczyć, jaki odsetek mieszkańców jest za kratkami.
0,54%średnio w USA (ok. 1 na 184)
1,12%Luizjana, najwięcej (1 na 89)
0,18%Massachusetts, najmniej (1 na 552)
6×różnica między skrajnymi stanami
Najwyższy odsetek
Luizjana
1,12%
Missisipi
0,95%
Arkansas
0,94%
Oklahoma
0,86%
Georgia
0,85%
Najniższy odsetek
Massachusetts
0,18%
Vermont
0,23%
New Jersey
0,24%
Rhode Island
0,26%
Minnesota
0,26%
Odsetek mieszkańców danego stanu, którzy w danym momencie przebywają w więzieniu stanowym, więzieniu federalnym albo lokalnym areszcie (jailu). Kolor na mapie zależy od tego odsetka. Dla kontekstu: oprócz osób za kratkami ok. 3 mln Amerykanów jest na probacji, a ok. 536 tys. na zwolnieniu warunkowym; razem pod jakąś formą kontroli wymiaru sprawiedliwości jest mniej więcej 1 na 61 mieszkańców. Rekordzistą w probacji jest Georgia (ok. 3,3% mieszkańców).
Dane: Prison Policy Initiative, „Punishment Beyond Prisons 2026” (kwiecień 2026 r.). Więzienia stanowe: koniec 2023 r.; areszty: wiosna 2024 r.; więźniowie federalni przypisani do stanu pochodzenia (styczeń 2026 r.); liczba ludności wg Census Bureau (ACS 2023). Odsetek policzyłem samodzielnie z podanych w raporcie liczb osadzonych i ludności stanu. Nie obejmuje aresztów imigracyjnych, zakładów dla nieletnich, szpitali dla osób zamkniętych sądownie ani Indian Country. Alaska, Connecticut, Delaware, Hawaje, Rhode Island i Vermont mają zintegrowane systemy więzienno-aresztowe, więc ich areszty są policzone razem z więzieniami stanowymi. Dystrykt Kolumbii nie ma własnych więzień stanowych (skazanych trzymają więzienia federalne). Luizjana, Kentucky i Missisipi umieszczają wielu skazanych w lokalnych aresztach, co podbija ich wyniki. Inne źródła (np. BJS, World Prison Brief) podają nieco inne liczby, bo liczą inne kategorie i lata. Łącznie z aresztami imigracyjnymi i zakładami dla nieletnich w całym kraju jest blisko 2 mln osób zamkniętych.
Wybory śródokresowe odbędą się 3 listopada 2026 r. Dane zebrano 15 października 2026 r. z publicznych zestawień (Silver Bulletin, FiftyPlusOne, Wikipedia, Pew Research, Political Wire); to nie są sondaże ani prognoza serwisu. Średnie różnych autorów różnią się metodą, więc ich wartości mogą się rozchodzić o punkt lub dwa. Sprawdź aktualne liczby u źródeł.
Senat: ciekawy przypadek
Wyścigi do Senatu, które wyróżniają się na tle reszty. Wybierz sekcję: Alaska (mapa okręgów i porównanie wyników senackich z lat 2008–2022), reguły wyborcze Alaski oraz osobno zasady wyborcze Kalifornii, Waszyngtonu, Luizjany i Georgii.
Dla 2020 i 2022 mapa pokazuje wyniki w okręgach izby stanowej. Dla pozostałych lat mam tylko wyniki stanowe, więc cały stan ma jeden kolor: zwycięzca i przewaga w danym roku. Ciemniejszy odcień = większa przewaga (maks. przy 40 pkt).
Wygrali demokraciWygrali republikanie
Alaska
Wybierz rok nad mapą lub kliknij okręg.
Alaska nie ma hrabstw: dzieli się na boroughy (odpowiednik hrabstw) oraz obszary spisowe, które obejmują tereny bez borough. Granice z Census Bureau (pakiet us-atlas), wczytywane z internetu; gdyby się nie wczytały, mapa się nie pojawi. Aleuty i południowo-wschodni „pas” stanu są pokazane w uproszczonym rzucie, a mapa nie jest w skali względem pozostałych stanów. Zaznaczono największe miasta: Anchorage, Fairbanks, Juneau, Ketchikan, Sitka, Kodiak, Bethel, Nome, Kotzebue i Utqiagvik.
Alaska: wyścigi do Senatu 2008–2022
Porównanie wszystkich senackich wyborów w Alasce z ostatnich ok. 20 lat. Wyniki są stanowe (Alaska nie publikuje ich w podziale na boroughy). Pasek pokazuje udział w głosach w pierwszej turze liczenia.
demokracirepublikanielibertarianieniezależni
2008przewaga D+1,3 pkt (3953 głosy)
Begich (D)
47,8%
Stevens (R), urzędujący
46,5%
Ted Stevens, senator od 1968 r., został skazany niecałe dwa tygodnie przed wyborami (wyrok uchylono w 2009 r.). To jedyne zwycięstwo demokraty w senackim wyścigu Alaski od 1974 r. Trzeci: Bob Bird (Partia Niepodległości Alaski) 4,2%.
2010przewaga 4,0 pkt nad drugim miejscem
Murkowski (R), write-in, urzęd.
39,5%
Miller (R)
35,5%
McAdams (D)
23,5%
Lisa Murkowski przegrała prawybory republikanów z Joem Millerem i wystartowała jako kandydatka wpisywana ręcznie (write-in). Wygrała, a była to druga w historii USA zwycięska kandydatura write-in do Senatu.
2014przewaga R+2,2 pkt
Sullivan (R)
48,0%
Begich (D), urzędujący
45,8%
Dan Sullivan odebrał mandat demokracie Markowi Begichowi. Trzeci: Mark Fish (libertarianin) 3,7%.
2016przewaga 15,2 pkt nad drugim miejscem
Murkowski (R), urzędująca
44,4%
Miller (libertarianin)
29,2%
Stock (niezależna)
13,2%
Metcalfe (D)
11,6%
Murkowski wygrała bez większości, bo głosy rozłożyły się na trzech rywali, a demokratyczny kandydat zajął dopiero czwarte miejsce.
2020przewaga R+12,7 pkt
Sullivan (R), urzędujący
53,9%
Gross (niezależny)
41,2%
Al Gross wystartował jako niezależny, ale wygrał prawybory demokratów (ok. 80%). Trzeci: John Wayne Howe (Partia Niepodległości Alaski) 4,7%.
2022po pierwszej turze 0,7 pkt, po przeliczeniu 7,4 pkt
Murkowski (R), 1. tura
43,4%
Tshibaka (R), 1. tura
42,6%
Chesbro (D), 1. tura
10,7%
Pierwsze wybory z głosowaniem preferencyjnym. Po eliminacji Buzza Kelleya i Pat Chesbro Murkowski wygrała z Kelly Tshibaką 53,7% do 46,3%, bo większość głosów demokratki trafiła do niej.
Co się zmieniło
Trzy pierwsze wyścigi (2008, 2010, 2014) rozstrzygnęły się różnicą do 4 pkt. Od 2016 r. zwycięzca miał przewagę powyżej 7 pkt. Za to w trzech z sześciu wyścigów (2010, 2016, 2022) rywalizacja toczyła się głównie wokół Lisy Murkowski i jej rywala z prawej strony.
2026: wyścig w toku
3 listopada Dan Sullivan (R) kontra Mary Peltola (D). W prawyborach 18 sierpnia oboje przeszli dalej; według wstępnych wyników Peltola miała ok. 48%, a Sullivan ok. 43% głosów.
Źródła: Alaska Division of Elections (2016; okręgi 2020 i 2022), Wikipedia (2008, 2010; okręgi 2020), rcvis.com (tury 2022), dane z zakładki Senat (2014, 2020); procenty liczone łącznie z głosami write-in. Stan na 9 października 2026 r.
Jak przebiegały poszczególne wybory
Procedury, które obowiązywały w danym roku. Do 2020 r. zwycięzcą był kandydat z największą liczbą głosów; w 2022 r. zasady zmieniły się na top four i głosowanie preferencyjne.
Wybory 2008
zwykła większość, prawybory partyjne
Prawybory 26 sierpnia, wybory 4 listopada. Jedna tura: wygrywa kandydat z największą liczbą głosów, bez progu 50%.
Republikanie mieli własną kartę prawyborczą. Demokraci, libertarianie i Partia Niepodległości Alaski głosowali na wspólnej karcie. Niezależni kandydaci zwykle w prawyborach nie startują.
W prawyborach Stevens zdobył 63,5% głosów republikanów, a Begich 84,1% na wspólnej karcie.
Wynik rozstrzygnęły dopiero dwa tygodnie liczenia kart korespondencyjnych i spornych. Gdy różnica jest mniejsza niż 0,5%, ponowne liczenie opłaca państwo, w przeciwnym razie strona musi wpłacić kaucję (ok. 15 tys. dol.).
Wybory 2010
zwykła większość, kandydatka write-in
Murkowski przegrała prawybory republikanów z Joem Millerem 24 sierpnia (53 872 do 55 878 głosów), więc w listopadzie jej nazwiska nie było na karcie.
Wyborca musiał wpisać nazwisko ręcznie. Głosy write-in liczy się imiennie dopiero wtedy, gdy ich łączna liczba przewyższa głosy kandydata na pierwszym miejscu. Przy 41% write-in w nocy wyborczej było to spełnione.
Reguły liczenia pisano w trakcie wyścigu, a Miller zakwestionował ok. 8 tys. kart. Wyniki zatwierdzono 30 grudnia, a Murkowski wygrała o ok. 10 tys. głosów.
Wybory 2014
zwykła większość, prawybory partyjne
Ta sama procedura co w 2008 r.: wspólna karta demokratów, libertarian i Partii Niepodległości Alaski oraz osobna karta republikanów w prawyborach, a w listopadzie jedna tura.
W prawyborach urzędujący Begich zdobył 83,3% głosów na wspólnej karcie.
Bez progu 50%: Sullivan wygrał z 48,0%, a trzeci kandydat (libertarianin) i inni zabrali razem ok. 6% głosów.
Wybory 2016
zwykła większość, prawybory partyjne
Prawybory 16 sierpnia, wybory 8 listopada, jedna tura bez progu 50%.
W prawyborach Murkowski zdobyła 71,5% głosów republikanów, a Ray Metcalfe 50,1% na wspólnej karcie demokratów, libertarian i Partii Niepodległości Alaski.
Niezależni kandydaci nie startują w prawyborach. W listopadzie na karcie było sześciu kandydatów, a Murkowski wygrała z 44,4% głosów.
Wybory 2020
zwykła większość, rekordowo dużo głosów korespondencyjnych
Ta sama procedura co w latach 2008–2016. Sullivan nie miał kontrkandydata w prawyborach republikanów.
Al Gross wystartował jako niezależny, ale wziął udział w prawyborach demokratów na wspólnej karcie i wygrał je z ok. 80% głosów.
W 2020 r. do liczenia po dniu wyborów trafiło ponad 150 tys. kart korespondencyjnych i innych. Wynik ogłoszono 11 listopada, a Gross uznał porażkę 13 listopada.
Wybory 2022
pierwsze prawybory top four i głosowanie preferencyjne
Prawybory 16 sierpnia: wszyscy na jednej karcie, do listopada przeszło czworo (Murkowski 45,1%, Tshibaka 38,6%, Chesbro 6,8%, Kelley 2,1%).
W listopadzie wyborcy układali kandydatów w kolejności. Nikt nie miał ponad 50% w pierwszej turze, więc odpadł najsłabszy.
Ostateczne wyniki ogłoszono dopiero 23 listopada. Szczegóły obecnego systemu opisuje karta niżej.
Jak Alaska wybiera kandydata
Alaska ma inny model niż większość stanów: od 2022 r. partie nie wyłaniają w prawyborach swoich kandydatów. Zamiast tego stosuje się otwarte prawybory „top four”, a w listopadzie głosowanie preferencyjne (ang. ranked-choice voting, RCV).
1. Prawybory (sierpień)
Wszyscy kandydaci, niezależnie od partii, są na jednej wspólnej karcie. Każdy wyborca głosuje na jedną osobę. Do listopada przechodzi czterech kandydatów z największą liczbą głosów, nawet jeśli trzech z nich jest z tej samej partii.
2. Wybory powszechne (listopad)
Wyborca układa kandydatów w kolejności preferencji (do czterech), ale nie musi oceniać wszystkich. Wygrywa ten, kto zdobędzie ponad 50% ważnych głosów po przeliczeniu.
W większości stanów
Każda partia wybiera w prawyborach własnego kandydata, a w listopadzie wygrywa ten, kto ma najwięcej głosów, nawet bez większości. Kalifornia i Waszyngton mają prawybory „top two” (dalej przechodzi dwóch).
W Alasce
Partia nie nominuje nikogo; przy nazwisku widnieje tylko deklarowana przynależność. Alaska to jedyny stan z systemem top-four. Głosowanie preferencyjne w zwykłych wyborach stanowych stosuje poza nią tylko Maine.
Jak liczy się głosy w listopadzie
Liczy się pierwsze preferencje. Jeśli ktoś ma ponad 50%, wygrywa od razu.
Jeśli nie, odpada kandydat z najmniejszą liczbą pierwszych preferencji.
Jego karty przechodzą do kolejnych wskazanych przez wyborców kandydatów (karta, na której nikt więcej nie jest wskazany, przestaje się liczyć).
Kroki 2–3 powtarza się, aż jeden kandydat przekroczy 50% głosów, które zostały w grze.
Prawybory nie przesądzają wyniku
W 2024 r. Mary Peltola zdobyła w prawyborach prawie 51%, więcej niż wszyscy republikanie razem, a w listopadzie przegrała z Nickiem Begichem. Wynik z sierpnia jest więc tylko wskazówką.
System może zniknąć
Wprowadziła go Measure 2 z 2020 r. (50,55% do 49,45%). W 2024 r. próba uchylenia przepadła o włos, 49,9% do 50,1%. Kolejne głosowanie w tej sprawie (też jako Measure 2) jest na karcie 3 listopada 2026 r.
Kandydat z czwórki może wycofać się przed listopadowymi wyborami. Źródła: Alaska Division of Elections, Ballotpedia, Alaska Beacon; stan na 9 października 2026 r.
Jak Kalifornia wybiera kandydata
Kalifornia stosuje prawybory „top two”: partie nie nominują kandydatów, a w listopadzie spotykają się dwie osoby z największą liczbą głosów w prawyborach, nawet jeśli obie są z tej samej partii. System wprowadziła Proposition 14 z 2010 r.
1. Prawybory (czerwiec)
Wszyscy kandydaci na dany urząd są na jednej karcie, a wyborca głosuje na jedną osobę bez względu na partię. Przy nazwisku widnieje deklarowana preferencja partyjna. W 2026 r. prawybory odbyły się 2 czerwca.
2. Wybory powszechne (listopad)
W wyborach 3 listopada 2026 r. spotka się dwóch kandydatów z najlepszym wynikiem z prawyborów. Nie ma drugiej tury ani głosowania preferencyjnego: wygrywa ten, kto dostanie więcej głosów. System obejmuje m.in. Kongres, urzędy stanowe i legislaturę, ale nie wybory prezydenckie.
Ryzyko podziału głosów
Gdy w prawyborach startuje wielu kandydatów jednej partii, mogą podzielić jej głosy i zrobić miejsce dla dwóch kandydatów drugiej. W 2026 r. na gubernatora startowało 61 osób, a Demokraci obawiali się, że zostaną odcięci od listopada.
Gubernator 2026
Do listopada przeszli Xavier Becerra (D) i Steve Hilton (R). Gavin Newsom nie mógł kandydować ponownie z powodu limitu kadencji.
Dwóch z jednej partii w listopadzie
Tak było m.in. w wyborach do Senatu USA w 2016 r. (Kamala Harris kontra Loretta Sanchez, obie z Partii Demokratycznej) i w 2018 r. (Dianne Feinstein kontra Kevin de León).
Głosy z kart wysłanych pocztą liczy się jeszcze przez kilka dni po wyborach (w 2026 r. karta musiała być nadana najpóźniej 2 czerwca i dotrzeć do 9 czerwca). Źródła: Ballotpedia, 270toWin, AP; stan na 9 października 2026 r.
Jak Waszyngton wybiera kandydata
Waszyngton (stan, nie miasto) ma podobny model: prawybory „top two” na jednej wspólnej karcie. Do listopada przechodzi dwóch kandydatów z największą liczbą głosów, bez względu na partię. Wybory odbywają się niemal w całości korespondencyjnie.
1. Prawybory (sierpień)
Wszyscy kandydaci są na jednej karcie, a każdy wpisuje „preferencję partyjną” (może też nie wpisać żadnej). To nie jest nominacja partii. W 2026 r. prawybory odbyły się 4 sierpnia i objęły m.in. 98 miejsc w stanowej Izbie, 24 w Senacie stanowym i 10 w Kongresie.
2. Wybory powszechne (listopad)
3 listopada 2026 r. spotka się dwóch najlepszych z prawyborów, także z tej samej partii. Gdy w ogóle zgłosi się tylko jeden lub dwóch kandydatów, przechodzą do listopada automatycznie, bez prawyborów.
Różnica wobec Kalifornii
Zasada jest ta sama, ale Waszyngton ma prawybory w sierpniu (Kalifornia w czerwcu) i od lat korespondencyjny model głosowania. Termin certyfikacji wyników prawyborów 2026 upływał 21 sierpnia.
Dlaczego to ważne
W okręgach z jednoznaczną przewagą jednej partii w listopadzie bywa, że spotyka się dwóch kandydatów tej samej partii. W 2026 r. np. w 4. okręgu kongresowym (po odchodzącym Danie Newhouse) w prawyborach startowało 11 osób.
Brak rejestracji partyjnej
Wyborcy w Waszyngtonie nie rejestrują się jako członkowie partii, a partie nie wyłaniają kandydatów w prawyborach do tych urzędów. Prawybory prezydenckie są odrębne i prowadzą je partie.
Źródła: Washington State Standard, KIRO 7, AP, 270toWin; stan na 9 października 2026 r.
Jak Luizjana wybiera kandydata
Luizjana przez dziesięciolecia miała własny system, w którym nie było prawyborów partyjnych (tzw. jungle primary). Od 2026 r. część urzędów, w tym Senat USA, wraca do zamkniętych prawyborów partyjnych z drugą turą.
Dawniej: jungle primary
Wszyscy kandydaci, niezależnie od partii, byli na jednej karcie w dniu listopadowych wyborów. Kto zdobył ponad 50%, wygrywał od razu. W przeciwnym razie dwóch najlepszych, nawet z tej samej partii, spotykało się w drugiej turze w grudniu. W 2022 r. w grudniowej drugiej turze głosowało ok. 439 tys. osób wobec 1,4 mln w listopadzie.
Od 2026 r.: zamknięte prawybory
Dotyczą Senatu USA, Sądu Najwyższego stanu, Komisji Usług Publicznych i rady edukacji (BESE). Każda partia ma własne prawybory (16 maja). Jeśli nikt nie ma ponad 50%, dwóch najlepszych z danej partii idzie do drugiej tury (27 czerwca). Zwycięzcy partii i kandydaci spoza nich spotykają się w listopadzie.
Kto głosuje w prawyborach
Zarejestrowani republikanie i demokraci w prawyborach swojej partii. Wyborcy bezpartyjni wybierają kartę jednej partii i muszą zostać przy niej także w drugiej turze. Członkowie mniejszych partii (np. libertarianie, Zieloni) w tych prawyborach nie głosują.
Senat 2026 w praktyce
Bill Cassidy odpadł w prawyborach (ok. 25%, trzecie miejsce). Julia Letlow zdobyła ok. 45%, John Fleming ok. 28%, a w drugiej turze 27 czerwca wygrała Letlow. Nominatem demokratów został Jamie Davis.
Wyjątek w 2026 r.: Izba Reprezentantów
Po kwietniowym orzeczeniu Sądu Najwyższego USA w sprawie okręgu kongresowego stan uchwalił nową mapę i unieważnił wyniki majowych prawyborów do Izby. Jednorazowo wróciły tu zasady jungle primary: wspólna karta dla wszystkich kandydatów 3 listopada, a jeśli nikt nie ma ponad 50%, druga tura 12 grudnia.
Źródła: Louisiana Secretary of State, Louisiana Illuminator, AP, 270toWin; stan na 9 października 2026 r.
Jak Georgia wybiera kandydata
Georgia ma klasyczne prawybory partyjne, ale wymaga większości (ponad 50%) zarówno w prawyborach, jak i w wyborach powszechnych. Kto jej nie osiągnie, idzie do drugiej tury. W większości stanów w listopadzie wygrywa po prostu ten, kto ma najwięcej głosów.
Prawybory i druga tura prawyborów
Każda partia wyłania kandydata w prawyborach (w 2026 r.: 19 maja). Jeśli nikt nie zdobędzie ponad 50%, dwóch najlepszych spotyka się w drugiej turze (16 czerwca).
Wybory powszechne i druga tura
W listopadzie (3 listopada 2026 r.) też trzeba przekroczyć 50%. Inaczej dwóch najlepszych, bez względu na partię, idzie do drugiej tury 1 grudnia, a wygrywa ten, kto dostanie więcej głosów. Wyjątek: wybory prezydenckie, gdzie drugiej tury nie ma.
Dlaczego to ważne
Często wystarczy, że trzeci kandydat, np. libertarianin, zabierze trochę głosów i nikt nie przekroczy 50%. W 2020 r. David Perdue miał w listopadzie najwięcej głosów, ale nie dobił do 50%. W styczniowej drugiej turze 2021 r. Jon Ossoff pokonał go o ok. 55 tys. głosów.
Skrócenie terminu
Do 2021 r. druga tura po listopadowych wyborach odbywała się po dziewięciu tygodniach (tak jak styczniowe tury 2021 r.). Nowe prawo skróciło ten okres do czterech tygodni, a w 2022 r. Raphael Warnock pokonał Herschela Walkera w drugiej turze 6 grudnia.
Skąd ten system
Obowiązkową drugą turę także w wyborach powszechnych wprowadził nowy kodeks wyborczy z 1964 r. Jej autor przyznawał, że miała umacniać rządy białej większości. Georgia jest jednym z niewielu stanów z drugą turą również w listopadzie (obok Luizjany).
W 2026 r. o fotel Jona Ossoffa walczy się w tym systemie; ewentualna druga tura odbyłaby się 1 grudnia. Źródła: Georgia Secretary of State, The Green Papers, CBS News, Capitol Beat; stan na 9 października 2026 r.
Dziewięciu sędziów, urząd dożywotni. Przy każdym: data objęcia urzędu i prezydent, który go nominował (nominację zatwierdza Senat). Niebieski oznacza nominata demokraty, czerwony – nominata republikanina.Stan na 9 października 2026 r. Kolejność: prezes, potem według daty objęcia urzędu.
3nominowanych przez demokratów
6nominowanych przez republikanów
JR
John Roberts
Prezes Sądu Najwyższego
Objęcie urzędu
29 września 2005
Nominował
George W. Bush
Republikanin
CT
Clarence Thomas
Sędzia
Objęcie urzędu
23 października 1991
Nominował
George H. W. Bush
Republikanin
SA
Samuel Alito
Sędzia
Objęcie urzędu
31 stycznia 2006
Nominował
George W. Bush
Republikanin
SS
Sonia Sotomayor
Sędzia
Objęcie urzędu
8 sierpnia 2009
Nominował
Barack Obama
Demokrata
EK
Elena Kagan
Sędzia
Objęcie urzędu
7 sierpnia 2010
Nominował
Barack Obama
Demokrata
NG
Neil Gorsuch
Sędzia
Objęcie urzędu
10 kwietnia 2017
Nominował
Donald Trump
Republikanin
BK
Brett Kavanaugh
Sędzia
Objęcie urzędu
6 października 2018
Nominował
Donald Trump
Republikanin
AB
Amy Coney Barrett
Sędzia
Objęcie urzędu
27 października 2020
Nominował
Donald Trump
Republikanin
KJ
Ketanji Brown Jackson
Sędzia
Objęcie urzędu
30 czerwca 2022
Nominował
Joe Biden
Demokrata
Data oznacza zaprzysiężenie (faktyczne objęcie urzędu), a nie głosowanie w Senacie. Podział według partii prezydenta, który nominował sędziego, nie oznacza, że sędzia głosuje zgodnie z tą partią. Zdjęcia: Wikipedia/Wikimedia Commons (oficjalne portrety Sądu Najwyższego), ładowane po otwarciu zakładki.
Sąd Najwyższy w poszczególnych stanach. Mapa USA z podziałem na stany. Kolor pokazuje, kto ma większość w sądzie najwyższym stanu (stan na październik 2026 r.). Kliknij stan, żeby zobaczyć szczegóły.
Republikańska / konserwatywna (26)Demokratyczna / liberalna (18)Brak jednoznacznej większości (6)Dystrykt Kolumbii: brak danych
W stanach z wyborami bezpartyjnymi lub nominacjami gubernatora przynależność ustala się orientacyjnie (partia gubernatora, który powołał sędziego, powiązania sędziego, ocena mediów). Źródła: Ballotpedia, Bolts, stan na 9 października 2026 r.
Najedź kursorem na stan (na telefonie: dotknij), żeby zobaczyć jego nazwę.
Wyniki w podziale na departamenty. Kliknij departament, aby zobaczyć liczbę głosów i procent każdego kandydata. Francja wybiera prezydenta w głosowaniu powszechnym, w dwóch turach, więc nie ma tu kolegium elektorskiego. Liczniki pokazują wygrane departamenty (101).
Departamenty zamorskie
Pozostałe terytoria i Francuzi za granicą (nie wliczają się do 101 departamentów)
Źródło: wyniki ostateczne Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Francji (data.gouv.fr), w wersji oczyszczonej z repozytorium tguerra/presidentielle2022 (licencja MIT). Granice departamentów: gregoiredavid/france-geojson (Licence Ouverte Etalab), uproszczone. Procenty liczone od głosów ważnych; frekwencja od liczby uprawnionych.
Szansę według rynków
Wybory prezydenckie we Francji w 2027 roku · Źródło: Polymarket · notowania z 10 października 2026
Kto wygra wybory prezydenckie we Francji?
Pięć kandydatów z najwyższym wynikiem spośród 11 notowanych na Polymarket. Procent to szansa na zwycięstwo w wyborach (w dowolnej turze) wynikająca z ceny kontraktu „Tak”.
Czy Marine Le Pen wygra wybory prezydenckie w 2027 roku?
Rynek zamyka się 11 kwietnia 2027 r., a rozstrzyga według wyników publikowanych przez władze Francji. Notowania zmieniają się na bieżąco, to nie są sondaże ani prognoza serwisu. Źródło: polymarket.us.
Wybory prezydenckie we Francji: rekordy i ciekawostki
od 1965 r. · głosowanie powszechne w dwóch turach · V Republika
1,6 pktnajbliższa II tura: Giscard – Mitterrand (1974)
82,2%rekord II tury: Chirac przeciw J.-M. Le Penowi (2002)
41,5%najlepszy wynik skrajnej prawicy: M. Le Pen (2022)
3kohabitacje: 1986–88, 1993–95 i 1997–2002
Wszystkie drugie tury od 1965 r.
Zwycięzca po lewej, przegrany po prawej; z prawej różnica w punktach procentowych.
1965
de Gaulle 55,20%44,80%
10,4 pkt
1969
Pompidou 58,21%41,79%
16,4 pkt
1974
Giscard d’Estaing 50,81%49,19%
1,6 pkt
1981
Mitterrand 51,76%48,24%
3,5 pkt
1988
Mitterrand 54,02%45,98%
8,0 pkt
1995
Chirac 52,64%47,36%
5,3 pkt
2002
Chirac 82,21%17,79%
64,4 pkt
2007
Sarkozy 53,06%46,94%
6,1 pkt
2012
Hollande 51,64%48,36%
3,3 pkt
2017
Macron 66,10%33,90%
32,2 pkt
2022
Macron 58,55%41,45%
17,1 pkt
Tabela rekordów
Kategoria
Rekord lub fakt
Zasady i historia
Pierwsze bezpośrednie wybory
1965 r.Referendum z 1962 r. wprowadziło wybór prezydenta w głosowaniu powszechnym. Wcześniej prezydenta wybierało kolegium elektorskie, z kilkudziesięcioma tysiącami elektorów (de Gaulle w 1958 r.).
Dwie tury
w każdych wyborach potrzebna była II turaDo wygranej w I turze potrzeba ponad 50% ważnych głosów; nikt tego nie osiągnął. Najbliżej był de Gaulle w 1965 r. (44,65%).
Długość kadencji
7 lat do 2002 r., od 2002 r. 5 latSkrócenie zatwierdzono w referendum w 2000 r. przy frekwencji ok. 30%. Od 2008 r. prezydent może pełnić najwyżej dwie kolejne kadencje.
Druga tura
Najbliższy wynik
1974: Giscard d’Estaing 50,81% – Mitterrand 49,19%Różnica ok. 425 tys. głosów. Dalej: Hollande 2012 (51,64–48,36) i Mitterrand 1981 (51,76–48,24).
Największa przewaga
2002: Chirac 82,21% – J.-M. Le Pen 17,79%Chirac dostał ok. 25,5 mln głosów, najwięcej w historii wyborów prezydenckich. Pomogła mobilizacja wszystkich partii przeciw Le Penowi.
Najlepszy wynik skrajnej prawicy
2022: Marine Le Pen 41,45%, ok. 13,3 mln głosówW 2017 r. miała 33,90%, a jej ojciec w 2002 r. 17,79%.
Rewanże
Giscard – Mitterrand (1974, 1981) i Macron – Le Pen (2017, 2022)W 1981 r. wynik odwrócił się; Macron wygrał oba pojedynki, ale z mniejszą przewagą.
Frekwencja
najniższa: 1969 (68,85%); najwyższa: 1974 (87,3%)W 1969 r. w II turze nie było kandydata lewicy, a komuniści wzywali do wstrzymania się od głosu. Rok 2022 (72,0%) to najniższy wynik od 1969 r.
Puste i nieważne głosy
rekord: 2017, ok. 4 mln kartOk. 11,5% głosujących.
Pierwsza tura
Najwyższy wynik
de Gaulle 1965: 44,65%Blisko był Pompidou w 1969 r. (44,47%). Sarkozy w 2007 r. miał 31,18%.
Najniższy wynik przyszłego zwycięzcy
Chirac 2002: 19,88%Le Pen miał 16,86%, a Jospin 16,18%.
Szok 2002 r.
Le Pen przed Jospinem o ok. 195 tys. głosówJospin stracił miejsce w II turze i tego samego wieczoru ogłosił wycofanie się z polityki.
Najciaśniejsza czołówka
2017: czterech kandydatów w przedziale 4,4 pktMacron 24,01%, Le Pen 21,30%, Fillon 20,01%, Mélenchon 19,58%.
O włos od II tury
2022: Mélenchon o ok. 421 tys. głosówLe Pen 23,15%, Mélenchon 21,95%.
Liczba kandydatów
rekord: 16 w 2002 r.; najmniej: 6 w 1965 r.W 2022 r. startowało 12 osób.
Kohabitacje
1986–1988
Mitterrand (PS) i premier Chirac (RPR)Pierwsza kohabitacja, po wygranej prawicy w wyborach do Zgromadzenia Narodowego.
1993–1995
Mitterrand i premier BalladurTrwała do końca prezydentury Mitterranda.
1997–2002
Chirac i premier Jospin: najdłuższa, prawie 5 latChirac rozwiązał Zgromadzenie w 1997 r., licząc na wzmocnienie większości, a wybory wygrała lewica. Od 2002 r. wybory prezydenckie i parlamentarne następują po sobie, więc kohabitacji nie było.
Prezydenci i kandydaci
Najdłużej w Pałacu Elizejskim
Mitterrand: 14 lat (1981–1995)Dalej Chirac (12 lat) i de Gaulle (ok. 10 lat, 1959–1969).
Mitterrand w II turze
cztery razy: 1965, 1974, 1981, 1988Wygrał dwa ostatnie pojedynki.
Przegrana urzędującego
Giscard 1981, Sarkozy 2012Hollande w 2016 r. jako pierwszy prezydent V Republiki nie ubiegał się o reelekcję.
Reelekcja poza kohabitacją
Macron 2022 – pierwszy od de Gaulle’a (1965)Mitterrand w 1988 r. i Chirac w 2002 r. byli wybierani ponownie w czasie kohabitacji.
Wiek wybranych
najmłodszy: Macron, 39 lat (2017); najstarszy: de Gaulle, 75 lat (1965)Wiek w dniu wyboru.
Kobiety w II turze
Ségolène Royal 2007 (46,94%), Marine Le Pen 2017 i 2022Royal była pierwszą kobietą w II turze.
Procenty od głosów ważnych, zaokrąglone. Frekwencja liczona od liczby uprawnionych. Dane z oficjalnych wyników Rady Konstytucyjnej i Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Francji.
Referendum konstytucyjne 2005
29 maja 2005 · traktat ustanawiający Konstytucję dla Europy · pytanie: „Czy zatwierdzasz projekt ustawy upoważniającej do ratyfikacji traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy?”
Wynik krajowy: traktat odrzucony
Tak 45,33%Nie 54,67%
12 808 270głosów na Tak
15 449 508głosów na Nie
69,37%frekwencja (abstencja 30,63%)
55,05%Nie we Francji metropolitalnej (bez zamorza i zagranicy)
Uprawnionych: 41 789 202, głosów ważnych: 28 257 778. Wyniki proklamowane przez Conseil constitutionnel 1 czerwca 2005 r.; procenty liczone od głosów ważnych, frekwencja od uprawnionych. To trzecie francuskie referendum w sprawie traktatu europejskiego (po 1972 i 1992) i pierwsze odrzucone. Trzy dni później, 1 czerwca 2005 r., traktat odrzucili też Holendrzy (Nie ok. 62%).
Mapa departamentów
Przełącz tryb mapy, aby porównać referendum 2005 z wyborami prezydenckimi 2022.
Nie 70%+Tak 70%+
60%78%+
Najedź kursorem lub kliknij departament (albo kafelek zamorski), aby zobaczyć pełne wyniki.
Zamorze i Francuzi za granicą
Granice departamentów jak na pozostałych mapach Francji. Kafelki zamorskich departamentów i zbiorowości oraz Francuzów za granicą pokazują ten sam wskaźnik co mapa. Poza Reunion wszystkie one głosowały za Tak. Białe kropki to duże miasta; ich wyniki to wyniki całych departamentów, w których leżą (tylko Paryż jest jednocześnie departamentem).
Referendum 2005 a wybory prezydenckie 2022
Jak głosowały te same obszary w referendum konstytucyjnym 2005 (Tak / Nie) i na kogo w wyborach prezydenckich 2022. Dane z poziomu departamentów (Francja metropolitalna), więc to porównanie obszarów, a nie tych samych wyborców.
Duże miasta (wyniki departamentów)
Miasto
Departament
Tak 2005
Nie 2005
2022, I tura: zwycięzca
2022, II tura: Macron / Le Pen
Według zwycięzcy I tury 2022 w departamencie
Zwycięzca w 2022
Departamentów
Tak 2005
Nie 2005
Z którym wynikiem z 2022 r. Nie korelowało najsilniej
Współczynnik r (Pearsona) między odsetkiem Nie w 2005 a odsetkiem głosów na kandydata w 2022, 96 departamentów. Czerwony: im więcej Nie, tym więcej głosów na kandydata; niebieski: odwrotnie.
Wykres departamentów
Oś pozioma: odsetek Nie w 2005. Kolor kropki: zwycięzca I tury 2022 w departamencie; obwódka: departament dużego miasta. Kliknij kropkę, aby zaznaczyć departament na mapie.
Rekordy (Francja metropolitalna)
Najmocniej na Nie
Najmocniej na Tak
Tak wygrało w 13 z 96 departamentów metropolitalnych. Granica przebiegała wzdłuż podziałów społeczno-ekonomicznych: sąsiadujące Seine-Saint-Denis i Hauts-de-Seine głosowały niemal odwrotnie. Za Tak, w różnym stopniu, głosowały też Alzacja (Bas-Rhin), zachód Francji i zachodnia część regionu paryskiego.
Pełna tabela wyników (kliknij nagłówek kolumny, aby sortować)
Jednostka
Tak
Nie
Frekwencja
Głosy ważne
Źródło: Conseil constitutionnel, proklamacja wyników referendum z 1 czerwca 2005 r. (tabela wyników według departamentów). Uwzględnia głosy anulowane przez Radę w siedmiu lokalach wyborczych. Głosowanie w wybranych terytoriach zamorskich i za granicą na kontynencie amerykańskim odbyło się dzień wcześniej, 28 maja.
Wybory europejskie
Wybory do Parlamentu Europejskiego 26 maja 2019 i 9 czerwca 2024 · wyniki ostateczne Ministerstwa Spraw Wewnętrznych według departamentów
Regiony Francja
Interaktywna mapa 13 regionów metropolitalnych i 5 regionów zamorskich · bez danych wyborczych
Najedź kursorem lub kliknij region, aby zobaczyć jego nazwę i stolicę. Strony regionów są już dostępne dla Bretanii, Nowej Akwitanii i Oksytanii: kliknij jeden z nich, aby go otworzyć.
Regiony zamorskie
Zgromadzenie Narodowe – I tura
577 okręgów wyborczych: 539 w metropolii (mapa), 27 zamorskich i 11 Francuzów za granicą (kafelki poniżej) · wyniki I tury wyborów z 30 czerwca 2024
Najedź kursorem lub kliknij okręg, aby zobaczyć wyniki I tury.
Okręgi zamorskie (27)
Okręgi Francuzów za granicą (11)
Granice okręgów: data.gouv.fr, uproszczone. Wyniki I tury (30 czerwca 2024): data.gouv.fr, zbiór Lenny’ego Galii. Kliknij lub dotknij okręg, aby zobaczyć szczegóły. Zielony ptaszek: kandydat w II turze (szary krzyżyk: wycofał się). Pełny kolor: mandat zdobyty w I turze; blady: partia prowadzi w okręgu przed II turą. W legendzie pierwsza liczba to mandaty z I tury, druga to okręgi, w których partia prowadzi. Dane obejmują kandydatów, którzy weszli do II tury, oraz wybranych w I turze; pozostali kandydaci nie są uwzględnieni, więc procenty liczone są od głosów ważnych w okręgu. Kreskowanie oznacza okręg odbity: zwycięzca należy do innego obozu (lewica, centrum, prawica, skrajna prawica, regionaliści i inni) niż zwycięzca z 2022 r. Obóz skrajnej prawicy obejmuje RN i sojuszników Ciottiego; NUPES liczona jest jako lewica. Źródło wyników 2022: Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, data.gouv.fr. Brak danych z 2022 dla pięciu okręgów, w których mandat padł już w I turze (Mayenne 3, Paryż 6, 16 i 17, Seine-Saint-Denis 7), więc nie są one oceniane. Okręgi zamorskie i zagraniczne pokazano jako kafelki, bo nie mają jednego obszaru na mapie metropolii.
Zgromadzenie Narodowe – II tura
577 okręgów wyborczych: 539 w metropolii (mapa), 27 zamorskich i 11 Francuzów za granicą (kafelki poniżej) · wyniki II tury wyborów z 7 lipca 2024 (w 76 okręgach mandat padł już w I turze)
Najedź kursorem lub kliknij okręg, aby zobaczyć wyniki II tury.
Okręgi zamorskie (27)
Okręgi Francuzów za granicą (11)
Granice okręgów: data.gouv.fr, uproszczone. Wyniki II tury (7 lipca 2024): Ministerstwo Spraw Wewnętrznych Francji, data.gouv.fr („Résultats définitifs du 2nd tour”). Kliknij lub dotknij okręg, aby zobaczyć szczegóły. Zielony ptaszek: kandydat, który zdobył mandat; szary krzyżyk: przegrany. Kolor okręgu to partia zwycięzcy. W 76 okręgach, gdzie mandat zdobyto już w I turze, pokazano wyniki I tury. Procenty liczone są od głosów ważnych w okręgu. Kreskowanie oznacza okręg odbity: zwycięzca należy do innego obozu (lewica, centrum, prawica, skrajna prawica, regionaliści i inni) niż zwycięzca z 2022 r. Obóz skrajnej prawicy obejmuje RN i sojuszników Ciottiego; NUPES liczona jest jako lewica. Źródło wyników 2022: Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, data.gouv.fr. Brak danych z 2022 dla pięciu okręgów, w których mandat padł już w I turze (Mayenne 3, Paryż 6, 16 i 17, Seine-Saint-Denis 7), więc nie są one oceniane. Okręgi zamorskie i zagraniczne pokazano jako kafelki, bo nie mają jednego obszaru na mapie metropolii.
Zgromadzenie Narodowe – skład (577 mandatów)
Podział mandatów według grup parlamentarnych · stan na 22 września 2026 · kolory jak na mapach I i II tury
577mandatów
Sébastien Lecornu
Premier Francji od 9 września 2025, ponownie powołany 10 października 2025. Rząd z obozu prezydenta Macrona.
Kliknij ramkę, aby wstawić zdjęcie premiera.
Obóz Macrona i sojusznicyLewicaRepublikanieLe Pen i CiottiPozostali
Źródło: Wikipedia, Zgromadzenie Narodowe (Francja), stan na 22 września 2026. UDR (sojusznicy Ciottiego) liczeni do skrajnej prawicy, tak jak na mapach. Szary: LIOT i niezrzeszeni.
Senat – skład (348 mandatów)
Podział mandatów według grup parlamentarnych po wyborach z 27 września 2026 · stan na 6 października 2026 · kolory jak na mapach I i II tury
348mandatów
Obóz Macrona i sojusznicyLewicaRepublikanieRN i UDRPozostali
Źródła: Public Sénat i NosParlementaires, dane Senatu z 6 października 2026. Do obozu Macrona zaliczono RDPI, centrystów (UCI) i Niezależnych (LIRT). Szary: RDSE (radykałowie) i niezrzeszeni. Senat liczy 348 senatorów, a połowa jest wybierana co trzy lata.
Sondaże parlamentarne
Średnia sondaży (PolitPro): wybory do Zgromadzenia Narodowego
Średnia PolitPro (Election Trend) z 11 października 2026 r. Przy wartości: zmiana względem wyników wyborów z 2024 r. w punktach proc., liczona przez PolitPro. Do tej średniej nie trafił żaden sondaż nowszy niż z października 2025 r.
Trend poparcia
Kropki to pojedyncze sondaże, linie to wygładzona średnia.
Sondaże
Sondaże prezydenckie
Średnia sondaży: I tura, scenariusz z Philippe’em, bez Attala
Średnia ważona czasem z sondaży z tabeli poniżej, liczona w tym serwisie i zaokrąglona do pełnego punktu.
Trend poparcia
Kropki to pojedyncze sondaże, linie to wygładzona średnia.
Sondaże
Sondaże prezydenckie: II tura
Hipotetyczne scenariusze II tury wyborów w 2027 roku · sierpień–październik 2026
Le Pen kontra rywale: wyniki sondaży
Sondaż
Le Pen – Philippe
Le Pen – Attal
Le Pen – Glucksmann
Le Pen – Mélenchon
Toluna Harris Interactive5–8 X 2026
56 – 44
–
–
67 – 33
Toluna Harris Interactive22–24 IX 2026
57 – 43
–
–
69 – 31
Elabe26–28 VIII 2026
52,5 – 47,5
57 – 43
57 – 43
69,5 – 30,5
Ifop-Fiducial24–25 VIII 2026
52 – 48
54 – 46
55 – 45
–
Toluna Harris Interactive18–19 VIII 2026
55 – 45
57 – 43
–
68 – 32
Pierwsza liczba to poparcie Marine Le Pen (w %), druga rywala; kolor wyróżnia Le Pen. Ifop sprawdził też Retailleau (Le Pen 58–42) i Hollande’a (54–46). To hipotetyczne scenariusze ponad pół roku przed wyborami, nie prognoza. Dla porównania w marcu 2026 r., gdy mierzono jeszcze Bardellę, Philippe wygrywał z nim w Elabe 51,5–48,5, a w OpinionWay przegrywał 48–52. Źródło: zestawienie Wszystko co najważniejsze z 12 października 2026 r. na podstawie sondaży Toluna Harris Interactive, Elabe i Ifop-Fiducial.
Bretania
Bretagne · Breizh
Zachodni kraniec Francji ze stolicą w Rennes: 4 departamenty i 1 202 gminy. W nazwie Finistère kryje się łacińskie finis terrae, „koniec ziemi”.
Flaga Gwenn-ha-du („biało-czarna”) pochodzi z 1923 r.
3 449 370mieszkańców (1 I 2023)9. region Francji pod względem ludności
119 mld €PKB w 2023 r.9. miejsce wśród regionów
6,0%bezrobocie w 2024 r.Francja: 7,4%
11,1%stopa ubóstwa w 2021 r.Francja: 15,3%
Liczba mieszkańców
Bretania ma 3 449 370 mieszkańców (9. miejsce we Francji) i rośnie o 0,6% rocznie, szybciej niż kraj (0,4%). To zasługa przyjezdnych (+0,8% rocznie): zgonów jest więcej niż urodzeń.
Region się starzeje: na 100 osób poniżej 20 lat przypada 103 w wieku 65+ (Francja: 89). Młodość ma tylko Ille-et-Vilaine z Rennes i uczelniami.
Duże miasta
11 miast ma ponad 20 tys. mieszkańców, a dwa z nich, Brest i Lorient, to porty wojenne. Poza listą są jeszcze Lanester, Concarneau, Lannion i Fougères (20–23 tys.).
Rennes230 890
Ille-et-Vilaine · stolica, 11. miasto Francji
Brest142 346
Finistère · port i baza marynarki wojennej
Quimper64 385
Finistère
Lorient58 329
Morbihan · port i baza marynarki wojennej
Vannes55 790
Morbihan
Saint-Malo47 439
Ille-et-Vilaine
Saint-Brieuc44 364
Côtes-d'Armor
Podział etniczny
Francja nie zbiera danych o pochodzeniu etnicznym ani rasie. Najbliższe są dane o kraju urodzenia i języku.
Imigranci to zaledwie 4,1% mieszkańców (138 600 osób), najmniej w metropolitalnej Francji (10,2%). Co trzeci ma już francuskie obywatelstwo.
Wyróżnia się duża grupa Brytyjczyków (8,6% imigrantów; Francja: 2,2%) i mało Algierczyków. Imigracja z Afryki wzrosła w dekadę o 84%.
Tożsamość jest celtycka: przodkowie Bretończyków przypłynęli z Wysp Brytyjskich w V–VII w. Na zachodzie mówiono po bretońsku, na wschodzie po galo (język romański). Dziś bretońskim mówi 93–120 tys. osób (w 2018: ok. 207 tys.), galo ok. 132 tys. (191 tys.); dane z 2024 r. dla historycznej Bretanii z Loire-Atlantique.
Kto rządzi
Region prowadzą socjaliści. Loïg Chesnais-Girard (PS) przewodniczy Radzie (83 radnych) od 2017 r., gdy Jean-Yves Le Drian został ministrem spraw zagranicznych. W 2021 r. wygrał bez bezwzględnej większości (40 z 83 mandatów). Kadencja trwa do 2028 r.; budżet to ok. 2 mld €.
Kto jest najpopularniejszy
Bretania zawsze stawia na zwycięzcę: od 2012 r. głosowała na przyszłego prezydenta, za każdym razem w czterech departamentach na cztery. Le Pen ma tu wyraźnie mniej niż w kraju, a w I turze 2022 wyprzedził ją nawet Mélenchon. (To nie sondaż, tylko głosy w departamentach.)
Wybory
I tura
II tura
2022
Macron 32,8% · Mélenchon 20,6% · Le Pen 19,5%
Macron 66,6% · Le Pen 33,4%
2017
Macron 29,0% · Mélenchon 19,3% · Fillon 19,0%
Macron 75,4% · Le Pen 24,6%
2012
Hollande 31,7% · Sarkozy 25,7% · Le Pen 13,2%
Hollande 56,4% · Sarkozy 43,6%
Lokalnie najbardziej znany jest Jean-Yves Le Drian: szef regionu od 2004 r. (z przerwą 2012–2015), potem minister obrony i spraw zagranicznych.
Biedny czy bogaty?
Raczej średnio zamożny, ale żyje się tu dobrze. PKB na mieszkańca jest o ok. 16% niższy niż średnia Francji, ale typowy Bretończyk zarabia nieco więcej od przeciętnego Francuza, ubóstwa jest mało (drugi najniższy wynik w kraju), a bezrobocie też jest drugie najniższe. Najzamożniejszy jest Ille-et-Vilaine (mediana 23 690 €), najsłabszy Côtes-d’Armor (22 670 €).
Bretania
Francja
PKB na mieszkańca (2023)
34 600 €
41 300 €
PKB na zatrudnionego (2023)
78 800 €
92 700 €
Mediana poziomu życia (2021)
23 240 €
23 000 €
Stopa ubóstwa (2021)
11,1%
15,3%
Bezrobocie (2024)
6,0%
7,4%
Wykształcenie wyższe (2022)
33,4%
33,2%
Czym specjalizuje się region
Rolnictwo
Spiżarnia Francji: pierwsze miejsce w drobiu (ok. 1/3 krajowej produkcji, 2024), do tego mleko, wieprzowina, jaja i warzywa. Rolnictwo to 3,3% zatrudnienia (Francja: 2,0%).
Morze i rybołówstwo
Pierwszy region rybacki Francji. Gospodarka morska to ok. 65 tys. miejsc pracy (5,1%): prawie 1/3 w obronie narodowej, 1/4 w produktach morza (2018).
Obronność i przemysł okrętowy
Brest i Lorient to wielkie porty wojenne. Działają tu Naval Group, Thales (w Brescie ok. 1 800 osób) i Safran; obronność daje ok. 2,8 mld € rocznie (2023).
Telekomunikacja, cyberbezpieczeństwo, lasery
Rennes i Lannion to centra telekomunikacji i cyberbezpieczeństwa; w Lannion działa Lumibird, europejski producent laserów (ok. 1 000 osób).
Południe Francji ze stolicą w Tuluzie: 13 departamentów i 72 724 km², czyli drugi co do wielkości region kraju. Powstał 1 I 2016 r. z połączenia Midi-Pyrénées i Langwedocji-Roussillon.
Symbolem jest krzyż oksytański, herb hrabiów Tuluzy z XII w.
6 124 653mieszkańców (1 I 2023)4. region Francji pod względem ludności
213 mld €PKB w 2023 r.4. miejsce wśród regionów
8,8%bezrobocie w 2024 r.Francja: 7,4%
17,5%stopa ubóstwa w 2021 r.Francja: 15,3%
Liczba mieszkańców
Oksytania ma 6 124 653 mieszkańców (4. miejsce, tuż za Nową Akwitanią) i rośnie o 0,8% rocznie, dwa razy szybciej niż Francja; w metropolii szybciej tylko Korsyka. Cały wzrost to napływ (+0,9% rocznie), bo zgonów jest więcej niż urodzeń.
Region jest podzielony na stary i młody: na 100 osób poniżej 20 lat przypada 107 w wieku 65+ (Francja: 89). Najstarszy jest Lot (173), a młode są tylko Haute-Garonne z Tuluzą (72) i Tarn-et-Garonne (97).
Duże miasta
15 miast ma ponad 30 tys. mieszkańców. Toulouse zyskała w latach 2017–2023 więcej ludzi niż jakakolwiek inna francuska gmina (+35 266). Dalej są m.in. Alès, Carcassonne, Sète, Tarbes, Castres i Colomiers (30–46 tys.).
Toulouse514 819
Haute-Garonne · stolica, 4. miasto Francji
Montpellier310 240
Hérault · 7. miasto Francji
Nîmes151 839
Gard
Perpignan121 616
Pyrénées-Orientales
Béziers81 545
Hérault
Montauban62 945
Tarn-et-Garonne
Narbonne57 587
Aude
Albi51 290
Tarn
Podział etniczny
Francja nie zbiera danych o pochodzeniu etnicznym ani rasie. Najbliższe są dane o kraju urodzenia i języku.
Imigranci to 9,5% mieszkańców (578 183 osoby; Francja metropolitalna: 10,4%). Najwięcej w Haute-Garonne (11,0%), najmniej w Lozère (5,6%).
Kraj urodzenia imigrantów: UE ok. 198 300 (34%) · Maroko ok. 112 200 (19%) · Algieria ok. 67 100 (12%) · Tunezja ok. 13 900 (2%) · pozostałe ok. 186 800 (32%)
Wybrane kraje urodzenia (2022, wyliczone z udziałów w imigrantach):
Marokook. 112 200
19,4% imigrantów w Oksytanii (Francja metropolitalna: 12,2%)
Algieriaok. 67 100
11,6% imigrantów w Oksytanii (Francja metropolitalna: 12,9%)
Tunezjaok. 13 900
Turcjaok. 8 700
Wyróżniają się Marokańczycy (19,4% imigrantów wobec 12,2% w kraju; w Gard i Hérault ok. 30%) i Hiszpanie: w 2021 r. Hiszpania była drugim krajem pochodzenia, po Maroku.
Tożsamość opiera się na języku oksytańskim (langue d’oc); w Roussillonie mówi się po katalońsku. W badaniu OPLO z 2020 r. (Oksytania, Nowa Akwitania i Val d’Aran) po oksytańsku mówiło ok. 542 tys. osób 15+, czyli tylko 7% badanych (spadek o 3–4 pkt w dekadę), ze średnią wieku 66 lat. Najwięcej mówiących jest w Lozère (22%) i Aveyron (18%).
Kto rządzi
Region prowadzą socjaliści. Carole Delga (PS) przewodniczy Radzie (158 radnych) od powstania regionu w 2016 r. W 2021 r. jej lista wygrała II turę z 57,8% (RN: 24,0%, LR/UDI: 18,2%) i zdobyła 109 z 158 mandatów, czyli bezwzględną większość. Kadencja trwa do 2028 r.
Kto jest najpopularniejszy
Oksytania jest bardziej podzielona niż Bretania: w I turze 2017 i 2022 wygrywała tu Le Pen, a trzech czołowych kandydatów dzieliło mniej niż 2,5 pkt. W II turze region trzykrotnie poparł przyszłego zwycięzcę. W 2022 r. Le Pen wygrała w czterech departamentach (Aude, Gard, Pyrénées-Orientales, Tarn-et-Garonne), a Macron najwyraźniej w Haute-Garonne (64,4%); w 2017 r. Macron wygrał we wszystkich trzynastu. (To nie sondaż, tylko głosy w departamentach.)
Wybory
I tura
II tura
2022
Le Pen 24,6% · Macron 23,5% · Mélenchon 22,4%
Macron 54,0% · Le Pen 46,0%
2017
Le Pen 23,0% · Macron 22,3% · Mélenchon 22,1%
Macron 63,0% · Le Pen 37,0%
2012
Hollande 29,3% · Sarkozy 23,8% · Le Pen 19,6%
Hollande 54,7% · Sarkozy 45,3%
Lokalnie najbardziej znana jest Carole Delga, wcześniej sekretarz stanu ds. handlu i rzemiosła w rządzie Manuela Vallsa.
Biedny czy bogaty?
Raczej biedny. PKB na mieszkańca jest o ok. 16% niższy niż średnia Francji, poziom życia drugi najniższy w metropolii (po Hauts-de-France), ubóstwo trzecie najwyższe, a bezrobocie drugie najwyższe. Kontrasty są duże: Haute-Garonne (mediana 24 230 €, ubóstwo 14,3%) kontra Pyrénées-Orientales (20 650 €, ubóstwo 21,2%, bezrobocie 12,2%, najwyższe w metropolitalnej Francji).
Oksytania
Francja
PKB na mieszkańca (2023)
34 800 €
41 300 €
PKB na zatrudnionego (2023)
82 200 €
92 700 €
Mediana poziomu życia (2021)
22 010 €
23 000 €
Stopa ubóstwa (2021)
17,5%
15,3%
Bezrobocie (2024)
8,8%
7,4%
Wykształcenie wyższe (2022)
33,6%
33,2%
Czym specjalizuje się region
Lotnictwo i kosmonautyka
Numer 1 we Francji: lotnictwo to 6% miejsc pracy w sektorze rynkowym (2020). Strefa Tuluzy ma 64 800 pracowników, czyli 1/4 francuskich etatów w branży: Airbus, Dassault, ArianeGroup, Thales.
Wino i rolnictwo
Pierwszy region winiarski Francji (ok. 35% krajowych upraw winorośli), także w winie ekologicznym. Rolnictwo to 2,8% zatrudnienia; najbardziej rolnicze są Lozère (9,6%), Gers i Aveyron.
Badania i innowacje
Najwyższy w metropolii udział wydatków na badania i rozwój w PKB (ok. 3,6%, 2014) i najwięcej biegunów konkurencyjności (14, 2017). Dyplom wyższy ma 45% mieszkańców Haute-Garonne.
Usługi i przemysł
Usługi to 80% miejsc pracy, przemysł 10% (najsilniejszy w Lot, Ariège i Aveyron). W 2023 r. region miał 2,5 mln miejsc pracy; zatrudnienie rosło o 1,0%, najszybciej w Haute-Garonne (+1,9%).
Największy region Francji: 84 036 km², więcej niż cała Austria. Stolicą jest Bordeaux, a 12 departamentów rozciąga się od Atlantyku i Pirenejów po Masyw Centralny.
Powstała 1 I 2016 r. z połączenia Akwitanii, Limousin i Poitou-Charentes.
6 150 451mieszkańców (1 I 2023)3. region Francji pod względem ludności
214 mld €PKB w 2023 r.3. miejsce wśród regionów
6,6%bezrobocie w 2024 r.Francja: 7,4%
13,8%stopa ubóstwa w 2021 r.Francja: 15,3%
Liczba mieszkańców
Nowa Akwitania ma 6 150 451 mieszkańców (3. miejsce we Francji) i rośnie o 0,5% rocznie. Cały wzrost to napływ z zewnątrz (+0,8% rocznie): zgonów jest więcej niż urodzeń (−0,2%).
To drugi po Korsyce najstarszy region: na 100 osób poniżej 20 lat przypada 118 w wieku 65+ (Francja: 89). Rekordzistą jest Creuse (177), a tylko Gironde z Bordeaux ma więcej urodzeń niż zgonów.
Duże miasta
Bordeaux (267 991) jest dopiero 9. miastem Francji, ale cała metropolia Bordeaux Métropole ma 854 334 mieszkańców i rośnie o 1,3% rocznie. Poza nią tylko Limoges przekracza 100 tys. Dalej są Bayonne (54 306) i Brive-la-Gaillarde (47 095).
Bordeaux267 991
Gironde · stolica, 9. miasto Francji
Limoges129 937
Haute-Vienne · jedyne z dziesiątki, które traci ludność
Poitiers89 916
Vienne
Pau80 441
Pyrénées-Atlantiques
La Rochelle79 851
Charente-Maritime
Mérignac78 090
Gironde · najszybszy wzrost wśród dużych (+1,8% rocznie)
Pessac67 339
Gironde
Niort59 854
Deux-Sèvres
Podział etniczny
Francja nie zbiera danych o pochodzeniu etnicznym ani rasie. Najbliższe są dane o kraju urodzenia i języku.
Imigranci to 6,9% mieszkańców (421 554 osoby, 2022), mniej niż we Francji metropolitalnej (10,4%). Co trzeci mieszka w Gironde (136 103), ale najwyższy udział mają Lot-et-Garonne (9,8%) oraz Gironde i Haute-Vienne (po 8,1%).
Kraj urodzenia imigrantów: UE ok. 151 800 (36%) · Maroko ok. 52 300 (12%) · Algieria ok. 27 400 (6,5%) · Turcja ok. 9 300 (2%) · Tunezja ok. 7 600 (2%) · pozostałe ok. 173 300 (41%)
Największe grupy (2022, wyliczone z udziałów w imigrantach):
Marokook. 52 300
12,4% imigrantów w Nowej Akwitanii; w Lot-et-Garonne aż 25,9%
Algieriaok. 27 400
6,5% imigrantów; najwięcej w Haute-Vienne (12,9%)
Turcjaok. 9 300
2,2% imigrantów; najwięcej w Corrèze (7,3%)
Tunezjaok. 7 600
1,8% imigrantów
Mapa pochodzenia jest bardzo różna w zależności od departamentu: w Landes aż 58% imigrantów pochodzi z UE, a w Lot-et-Garonne co czwarty imigrant to Marokańczyk.
Na południu żyją dwa języki mniejszości. Po baskijsku mówi 20,1% mieszkańców francuskiego Kraju Basków w wieku 16+ (ok. 51 500 osób, 2021), w Basse-Navarre i Soule prawie 48%. W Pyrénées-Atlantiques po oksytańsku (gaskońsku) mówi 12% badanych (OPLO, 2020).
Kto rządzi
Region prowadzą socjaliści. Alain Rousset (PS) przewodniczy Radzie (183 radnych) od powstania regionu w 2016 r., a wcześniej od 1998 r. szefował samej Akwitanii. W 2021 r. jego lista wygrała II turę z 39,5%, przed RN (19,1%), LR i Zielonymi (po 14,2%) oraz centrum (13,0%), i zdobyła 101 z 183 mandatów, czyli bezwzględną większość. Kadencja trwa do 2028 r.
Kto jest najpopularniejszy
Nowa Akwitania wspiera zwycięzców: w II turze trzykrotnie poparła przyszłego prezydenta (Hollande 2012, Macron 2017 i 2022). W 2017 r. Le Pen wypadła tu w I turze dopiero na 3. miejscu, za Mélenchonem. W 2022 r. wygrała tylko w Lot-et-Garonne (50,5%); blisko było w Dordogne i Creuse (Macron 51,5% i 52,0%), a najwyraźniej Macron wygrał w Pyrénées-Atlantiques (63,1%). (To nie sondaż, tylko głosy w dwunastu departamentach.)
Wybory
I tura
II tura
2022
Macron 27,6% · Le Pen 22,8% · Mélenchon 19,9%
Macron 58,3% · Le Pen 41,7%
2017
Macron 25,1% · Mélenchon 20,8% · Le Pen 18,9%
Macron 68,7% · Le Pen 31,3%
2012
Hollande 32,0% · Sarkozy 24,3% · Le Pen 15,8%
Hollande 57,2% · Sarkozy 42,8%
Lokalnie największą postacią jest Alain Rousset, szef regionu od 2016 r.
Biedny czy bogaty?
Średnio zamożny. PKB na mieszkańca jest o ok. 16% niższy niż średnia Francji, ale typowy mieszkaniec zarabia niemal tyle co przeciętny Francuz, a ubóstwo i bezrobocie są niższe niż w kraju. Kontrasty: Gironde (mediana 23 950 €, ubóstwo 12,8%) i Landes (ubóstwo 11,7%, najmniej w regionie) kontra Creuse (20 620 €, 19,2%) i Lot-et-Garonne (17,7%).
Nowa Akwitania
Francja
PKB na mieszkańca (2023)
34 800 €
41 300 €
PKB na zatrudnionego (2023)
81 700 €
92 700 €
Mediana poziomu życia (2021)
22 710 €
23 000 €
Stopa ubóstwa (2021)
13,8%
15,3%
Bezrobocie (2024)
6,6%
7,4%
Wykształcenie wyższe (2022)
30,5%
33,2%
Czym specjalizuje się region
Rolnictwo i las
Najbardziej rolniczy region metropolitalnej Francji: 3,7% zatrudnienia (na równi z Korsyką; w Creuse 9,7%). W Landes de Gascogne rośnie największy las sadzony w Europie, głównie sosna nadmorska.
Wino i koniak
Drugi po Oksytanii region winiarski Francji: ok. 227 tys. ha (Bordeaux-Aquitaine 128 400, Charentes-Cognac 98 500) i 31 400 miejsc pracy (2021). Koniak żyje z eksportu, a w Gironde z powodu kryzysu wykarczowano już ok. 4 400 ha winnic.
Lotnictwo i kosmonautyka
28 700 miejsc pracy (koniec 2020 r.), czyli 3. region Francji i 11% krajowej branży. Najsilniej widać ją w strefach Oloron-Sainte-Marie (13%), Rochefort (11%) i Châtellerault (9%). Działają tu m.in. Safran, Dassault Aviation i Stelia Aerospace.
Turystyka i usługi
Ok. 27 mln turystów rocznie (dane z 2016 r.): ocean, Pireneje i winnice, a bordoska Cité du Vin przyciąga ok. 450 tys. gości rocznie. Usługi rynkowe to 46% zatrudnienia, usługi publiczne 32% (Francja: 30%).
Wszystkie 120 mandatów w jednym okręgu krajowym, z list partyjnych i progiem 3,25%. Sondaże, szanse z rynków predykcyjnych, podsumowanie: kto ma szansę wygrać, oraz mapa wyników wyborów z 2022.
Brazylia – wybory prezydenckie 2022
Wyniki w 26 stanach. Kliknij stan na mapie, aby zobaczyć liczbę głosów i procent każdego kandydata. Brazylia wybiera prezydenta w głosowaniu powszechnym, w dwóch turach, więc nie ma tu kolegium elektorskiego.
Mapa II tury czeka na wyniki. Głosowanie odbędzie się w niedzielę 25 października (8:00–17:00 czasu brasíliskiego). Stany zabarwią się po zliczeniu głosów.
Ładowanie granic stanów…
Głosy oddane za granicą (poza mapą):
Najedź kursorem lub kliknij stan (albo kafelek), aby zobaczyć pełne wyniki.
Regiony
Rekordy w wybranej turze
Kto na kogo zagłosował
Szacunek z ostatniego sondażu Datafolha przed II turą 2022 r. (tylko głosy ważne): jak głosowały różne grupy wyborców. Wybierz podział.
Źródło: Datafolha, 28–29 X 2022, 8308 wywiadów w 253 gminach, margines błędu ±2 pkt (dla małych grup, np. Północ, Środkowy Zachód czy dochód powyżej 10 płac minimalnych, nawet ±5 pkt); rejestr TSE BR-08297/2022. Sondaż dał Lulze 52–48, a wynik wyniósł 50,9–49,1, więc to szacunki z próby, nie wyniki głosowania. Udział w elektoracie wg struktury próby.
Wszystkie stany
Kliknij nagłówek kolumny, aby posortować. Kliknięcie wiersza zaznacza stan na mapie.
Stan
Lula
Bolsonaro
Przewaga
Ciekawostki
Średnia sondaży II tury
Szansa na wygraną według rynków
Ceny kontraktów na rynkach predykcyjnych przeliczone na prawdopodobieństwo zwycięstwa. To zakłady za prawdziwe pieniądze, a nie sondaże, i potrafią szybko się zmieniać.
Model bayesowski i symulacja Monte Carlo
Model łączy wynik I tury (prior) z sondażami II tury, a następnie losuje 100 000 możliwych wyników 25 października. Suwaki zmieniają założenia, a wynik przelicza się od razu.
Rozkład marginesu zwycięstwa (model)
Wpływ pracowni na średnią sondaży
Jak działa model i czego nie uwzględnia
1. Prior. Udział Flávia w głosach na dwóch kandydatów w I turze: 47,03 / (47,03 + 45,16) = 51,0%. Przyjęty rozkład normalny wokół tej wartości, z niepewnością z suwaka, bo głosy pozostałych kandydatów (7,8%) mogą się rozłożyć różnie.
2. Sondaże. Każdy z 18 sondaży przeliczam na udział Flávia w głosach na dwóch kandydatów. Wariancja próby to 2·p(1−p)/n (efekt planu badania 2), a dokładność każdego sondażu zmniejsza się wykładniczo z jego wiekiem (półokres z suwaka, licząc od 17 października). Sondaże tej samej pracowni łączę najpierw w jedną średnią i dodaję do niej błąd pracowni z suwaka (domyślnie 1 pkt), wspólny dla wszystkich jej sondaży, więc trzy sondaże PoderData nie liczą się jak trzy niezależne. Prior i średnie pracowni łączę wzorem sprzężonym normalny–normalny: dokładności się sumują, a średnia jest ważona dokładnością.
3. Losowanie (Monte Carlo). Wynik = posteriorny udział + przesunięcie + błąd systemowy sondaży + dryf do dnia wyborów (0,25 pkt · √8 dni). Flávio wygrywa, jeśli udział przekroczy 50%. Błąd systemowy ma zastąpić fakt, że sondaże mylą się wspólnie: w I turze niedoszacowały Flávia o ok. 1,5–2,7 pkt udziału (ostatnie Datafolha: 42% do 45% dla Luli, wynik 47,03% do 45,16%).
Ograniczenia. Model nie zna historycznych efektów pracowni (tabela pokazuje tylko odchylenia od średniej, a nie ich trafność), pomija możliwe różnice frekwencji między turami (w I turze 78,92%, nieobecność 21,08%) i nie jest prognozą ani poradą, tylko ilustracją, jak założenia przekładają się na szansę. Dane sondażowe to ręcznie wpisane zestawienie z 18 października.
Sondaże II tury po 4 października
Udział w głosach ważnych (bez pustych, nieważnych i niezdecydowanych). Najnowsze na górze.
Data
Pracownia
Badanie
Próba
Flávio
Lula
Przewaga
Co warto wiedzieć
Jak Brazylia wybiera prezydenta
Prezydent i wiceprezydent startują w jednym duecie. Jeśli żaden kandydat nie dostanie ponad 50% głosów ważnych w I turze (puste i nieważne karty się nie liczą), dwóch najlepszych spotyka się w II turze, ostatniej niedzieli października. Wygrywa ten, kto dostanie więcej głosów.
Głosowanie jest obowiązkowe dla piśmiennych obywateli w wieku 18–70 lat, a dobrowolne od 16. roku życia. Obywatele mieszkający za granicą głosują tylko w wyborach prezydenckich. W 2022 r. głosowano w całym kraju w tych samych godzinach, niezależnie od strefy czasowej.
