22. poprawka do konstytucji USAwyjaśnienie

Skąd się wzięła#

Pierwszy prezydent, George Washington, w 1796 roku zrezygnował z trzeciej kadencji, a jego decyzja przez blisko 150 lat działała jak niepisana reguła. Złamał ją Franklin D. Roosevelt, który wygrał wybory w 1932, 1936, 1940 i 1944 roku, a zmarł w kwietniu 1945 roku, kilka miesięcy po rozpoczęciu czwartej kadencji. Po wyborach 1946 roku Kongres, w którym większość zdobyli Republikanie, uchwalił poprawkę w 1947 roku. Stany ratyfikowały ją 27 lutego 1951 roku.

Co mówi poprawka#

• Sekcja 1: dwa wybory. Nikt nie może być wybrany na prezydenta więcej niż dwa razy. Kto objął urząd lub pełnił jego obowiązki przez ponad dwa lata kadencji, do której wybrano kogoś innego, może być wybrany już tylko raz. Przepis nie dotyczył urzędującego w chwili uchwalenia poprawki prezydenta Harry'ego Trumana.
• Sekcja 2: termin ratyfikacji. Poprawka miała wejść w życie, jeśli stany ratyfikują ją w ciągu siedmiu lat. Zrobiły to w niecałe cztery lata.

Jak to działa w praktyce#

• Dwie wygrane kończą drogę. Limit objął m.in. Dwighta Eisenhowera (po reelekcji w 1956), Ronalda Reagana, Billa Clintona, George'a W. Busha i Baracka Obamę.
• Kadencje niekolejne też się liczą. Grover Cleveland wygrał w 1884 i 1892 roku, z przerwą pomiędzy kadencjami. Po 1951 roku trzecie zwycięstwo byłoby niemożliwe, nawet po przerwie.
• Przejęcie urzędu. Lyndon Johnson objął urząd w listopadzie 1963 roku, mniej niż dwa lata przed końcem kadencji Kennedy'ego, więc mógł zostać wybrany dwa razy (wygrał w 1964 roku). Gerald Ford przejął urząd w sierpniu 1974 roku, ponad dwa lata przed końcem kadencji Nixona, więc mógł zostać wybrany tylko raz (startował w 1976 roku). Stąd teoretyczny pułap 10 lat: niecałe dwa lata cudzej kadencji plus dwie własne.

Czy można ją zmienić#

Zmiana lub uchylenie poprawki wymaga nowej poprawki do konstytucji: uchwały dwóch trzecich członków obu izb Kongresu i ratyfikacji przez trzy czwarte stanów, czyli 38. Jedyny precedens uchylenia poprawki to 21. poprawka (1933), która zniosła prohibicję wprowadzoną 18. poprawką. Od lat 40. w Kongresie składano dziesiątki projektów zmiany lub uchylenia 22. poprawki i żaden nie został uchwalony.

Spór o limit kadencji#

Trzecia kadencja w bieżącej debacie#

W latach 2024-2025 w Izbie Reprezentantów złożono dwa projekty rezolucji. Andy Ogles (Republikanin z Tennessee) zaproponował zmianę poprawki, która pozwalałaby prezydentowi Donaldowi Trumpowi ubiegać się o trzecią kadencję. Dan Goldman (Demokrata z Nowego Jorku) zaproponował doprecyzowanie, że limit dotyczy dwóch kadencji łącznie. Żaden z nich nie został uchwalony. Donald Trump w różnych wypowiedziach żartował o kolejnej kadencji albo wypowiadał się wymijająco, a w innych mówił, że nie jest zwolennikiem zmiany poprawki. Mówi się też o możliwości obejścia limitu przez start na stanowisko wiceprezydenta. Wielu prawników uważa, że wyklucza to 12. poprawka, według której osoba niemogąca być wybrana na prezydenta nie może zostać wiceprezydentem. Sprawa nigdy nie trafiła do sądu.

Jak czytać to na naszych mapach#

Mapa wyborów prezydenckich 1936-2024 pokazuje ostatnie zwycięstwa kandydata po raz trzeci i czwarty: Franklina D. Roosevelta w 1940 i 1944 roku. Od wejścia w życie 22. poprawki nikt nie może tego powtórzyć. Limit ma też wpływ na kalendarz: po dwóch kadencjach urzędujący prezydent nie startuje, więc w takich latach na mapie ścierają się dwaj nowi kandydaci.