Jedne z tych ugrupowań chcą daleko idącej przebudowy kapitalizmu, większej roli państwa i wzmocnienia praw pracowniczych. Inne koncentrują się na mieszkalnictwie, usługach publicznych, prawach kobiet i mniejszości. Różnice widać także w polityce zagranicznej: w stosunku do Stanów Zjednoczonych, NATO, Rosji i wojny w Ukrainie.
Określenie „skrajna lewica” jest sporne. PTB-PVDA, La France insoumise i Die Linke zalicza się do radykalnej lewicy. BSW łączy lewicowe postulaty gospodarcze z bardziej restrykcyjnym podejściem do migracji i części kwestii obyczajowych. Podemos i Sumar wywodzą się z hiszpańskiej lewicy, ale nie są tym samym projektem. Poniżej porównanie ich programów i kierunków ideowych, bez zakładania, że wszystkie reprezentują ten sam model polityki.
Kim są te ugrupowania?#
PTB-PVDA Belgia
Belgijska Partia Pracy to jedyna partia działająca we wszystkich regionach kraju. Otwarcie nazywa się marksistowską: Raoul Hedebouw mówi o „marksizmie w belgijskim sosie”. Program opiera na redystrybucji dochodów, wyższych płacach, rozbudowie usług publicznych i krytyce wpływu wielkiego kapitału, a obecny model integracji europejskiej ocenia krytycznie. W wyborach federalnych 2024 roku zdobyła 9,9% głosów i 15 z 150 mandatów w Izbie Reprezentantów.
La France insoumise Francja
Ruch związany z Jean-Lukiem Mélenchonem postuluje silniejszą interwencję państwa, podniesienie poziomu życia, ambitną transformację klimatyczną i rozszerzenie praw socjalnych. Opowiada się za zmianą obecnego modelu Unii Europejskiej. W 2022 roku Mélenchon zdobył w pierwszej turze 21,95% głosów i zajął trzecie miejsce, tuż za Marine Le Pen. Do wyborów prezydenckich 2027 roku startuje ponownie.
BSW Niemcy
Ugrupowanie założone w styczniu 2024 roku przez Sahrę Wagenknecht i polityków, którzy odeszli z Die Linke. Łączy postulaty wyższych świadczeń, ochrony pracowników i regulacji rynku z bardziej restrykcyjnym podejściem do migracji oraz krytycznym stosunkiem do dostaw broni Ukrainie. W wyborach do Bundestagu w lutym 2025 roku zabrakło mu włosa do progu (4,98%). Od 1 października 2026 roku oficjalna nazwa brzmi „Bündnis Soziale Gerechtigkeit und Wirtschaftliche Vernunft”, a skrót BSW pozostaje. Partią kieruje Fabio De Masi, a Wagenknecht przewodniczy komisji ds. wartości podstawowych.
Die Linke Niemcy
Partia wywodząca się z tradycji niemieckiej lewicy socjalistycznej, a przez PDS także z dawnej SED. Opowiada się za redystrybucją majątku, mocniejszymi prawami pracowniczymi, publicznym mieszkalnictwem i ochroną klimatu, a także szeroką polityką antydyskryminacyjną. W 2025 roku zdobyła 8,8% głosów, a klub parlamentarny prowadzi Heidi Reichinnek.
Podemos Hiszpania
Powstała w 2014 roku w następstwie protestów przeciw nierównościom i polityce oszczędności. Jej program akcentuje prawa pracownicze, dostępne mieszkania, równość płci i sprzeciw wobec militaryzacji polityki międzynarodowej. Od grudnia 2023 roku nie należy do Sumar, a jej sekretarz generalna Ione Belarra zarzuca koalicji, że służy utrzymywaniu PSOE przy władzy.
Sumar Hiszpania
Sumar to szerszy projekt koalicyjny założony przez Yolandę Díaz, w którym działają m.in. Izquierda Unida, Más Madrid, Compromís i Comuns. Stawia na skrócenie czasu pracy, wzmocnienie praw pracowniczych, europejską politykę socjalną i transformację energetyczną. W 2023 roku zdobył 12,3% i 31 mandatów, a obecnie współrządzi z PSOE. 25 lutego 2026 roku Díaz ogłosiła, że nie wystartuje w kolejnych wyborach. Nie jest tym samym ugrupowaniem co Podemos, mimo wspólnych doświadczeń politycznych.
Profile partii w tabeli#
Podstawowe dane o każdej z partii w jednym miejscu: kraj, historia, liderzy i obecna pozycja.
Przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie partie →
| Profil | PTB-PVDA | La France insoumise | BSW | Die Linke | Podemos | Sumar |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Kraj | Belgia | Francja | Niemcy | Niemcy | Hiszpania | Hiszpania |
| Rok powstania | 1979 | 2016 | 2024 (styczeń) | 2007 (połączenie PDS i WASG) | 2014 | 2022 (koalicja wyborcza od 2023) |
| Liderzy | Raoul Hedebouw | Jean-Luc Mélenchon (kandydat na 2027) | Fabio De Masi i Amira Mohamed Ali; Sahra Wagenknecht – komisja wartości | Ines Schwerdtner i Jan van Aken; Heidi Reichinnek – klub parlamentarny | Ione Belarra (sekretarz generalna) | Yolanda Díaz (wicepremier; nie wystartuje w kolejnych wyborach) |
| Klasyfikacja | Marksizm, socjalizm | Lewicowy populizm, ekosocjalizm | Lewicowa gospodarka, konserwatyzm kulturowy | Socjalizm demokratyczny | Lewicowy populizm, demokratyczny socjalizm | Socjaldemokracja, zielona transformacja |
| Pozycja (stan na jesień 2026) | 9,9% i 15 mandatów w Izbie (2024); 2 z 22 belgijskich mandatów w PE | 21,95% w I turze 2022; w sondażach 2027 trzeci kandydat; w II turze przegrywa z Bardellą ok. 32:68 (Toluna-Harris, czerwiec 2026) | 4,98% w 2025, poza Bundestagiem; w sondażach ok. 3–5%; współrządzi w Turyngii; w Brandenburgii koalicja rozpadła się w styczniu 2026 | 8,8% w wyborach 2025 | Od grudnia 2023 poza Sumar; w sporze z koalicją | 12,3% i 31 mandatów w 2023 (po odejściu Podemos 26 posłów); 4,7% w eurowyborach 2024 |
Gdzie się różnią#
Klasa, kapitalizm i marksizm
PTB-PVDA i Die Linke najmocniej akcentują klasowy wymiar polityki: wynagrodzenia, podatki, prawa pracowników, usługi publiczne i ograniczanie wpływu wielkiego kapitału. Tylko PTB-PVDA otwarcie nazywa się marksistowską. LFI, Podemos i Sumar wolą określenia „socjalizm demokratyczny”, „ekosocjalizm” lub „socjaldemokracja”, a BSW świadomie pominęło słowo „lewica” w nazwie.
Przeszłość i zbrodnie komunistyczne
To najbardziej nierówny temat w tabeli. Die Linke, jako dziedziczka SED, musi odpowiadać na pytania o NRD wprost, i dziś jej liderka mówi o „zbrodniach dyktatury SED”. PTB-PVDA odcina się od modelu sowieckiego, ale wywodzi się z tradycji maoistowskiej. W LFI, Podemos i Sumar temat ma charakter raczej historyczny lub dotyczy współczesnych reżimów, np. Wenezueli. Przypomnijmy też, że w 2019 roku Parlament Europejski przyjął rezolucję potępiającą zbrodnie nazizmu i komunizmu; spośród posłów grupy The Left, którzy wzięli udział w głosowaniu, 31 było przeciw, a 2 wstrzymało się. Nie przypisuję tu głosów poszczególnym partiom, bo dostępne zestawienie podaje wyłącznie wyniki grup.
Skrajna prawica: front czy rozmowa
Die Linke, LFI, Podemos i Sumar traktują skrajną prawicę jako główne zagrożenie i budują swoją tożsamość na antyfaszyzmie. Wyjątkiem jest BSW, które otwarcie dopuszcza rozmowy z AfD i w ten sposób odcina się od niemieckiego „Brandmauer”. PTB-PVDA ma odmienną pozycję: w Belgii to ona sama jest przedmiotem sporu o „kordon sanitarny”, a badacze zwracają uwagę, że to partia antysystemowa, lecz demokratyczna.
Wojna w Ukrainie i NATO
Wszystkie sześć partii podkreśla dyplomację i deeskalację, ale w różnym stopniu. Die Linke potępia inwazję i chce docelowo zastąpić NATO nowym systemem bezpieczeństwa. BSW sprzeciwia się dostawom broni, ale nie żąda likwidacji sojuszu. Podemos jest najdalej w kwestii wyjścia z NATO, podczas gdy Sumar, jako partner rządowy, jest ostrożniejszy.
BSW na tle pozostałych
BSW łączy lewicową politykę socjalną z restrykcyjną migracją i sceptycyzmem wobec części zmian obyczajowych. Jednocześnie sprzeciwia się zwiększaniu wydatków wojskowych i dostawom broni do Ukrainy. Umieszczanie go w jednej kategorii z Die Linke bez dodatkowego wyjaśnienia może być mylące. Partia przeżywa też trudny okres: poza Bundestagiem, w 2026 roku bez mandatów w Badenii-Wirtembergii i Nadrenii-Palatynacie.
Sumar i Podemos
To dwa różne projekty. Sumar koncentruje się na reformowaniu systemu w ramach europejskiej polityki socjalnej: skróceniu tygodnia pracy, standardach zatrudnienia i zielonej transformacji. Podemos jest ostrzejsze wobec NATO i PSOE. Po rezygnacji Díaz z kandydowania pozostaje otwarte pytanie, kto poprowadzi Sumar i czy dojdzie do zbliżenia obu partii.
Porównanie stanowisk w tabeli#
15 kwestii, sześć partii. Pierwsza kolumna zostaje na miejscu przy przewijaniu w bok. Cztery ostatnie wiersze (skrajna prawica, liberałowie, marksizm i zbrodnie komunistyczne) opisują stosunek do sił politycznych i do historii, nie do konkretnych ustaw.
Przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie partie →
| Kwestia | PTB-PVDA | La France insoumise | BSW | Die Linke | Podemos | Sumar |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Gospodarka | Silna redystrybucja, wyższe płace, usługi publiczne i podatki od najzamożniejszych. | Duża rola państwa, redystrybucja i ograniczanie nierówności. | Ochrona pracowników i świadczeń, regulacja rynku, kontrola kosztów życia. | Podatek majątkowy, wyższe podatki dla najbogatszych, odciążenie niskich i średnich dochodów, inwestycje publiczne. | Interwencjonizm państwowy, ochrona praw pracowniczych i walka z nierównościami. | Skrócenie czasu pracy (w umowie z PSOE: 37,5 godz. tygodniowo), wyższe standardy zatrudnienia, europejska polityka socjalna. |
| USA | Krytyka dominacji amerykańskiej w polityce międzynarodowej. | Dążenie do niezależnej polityki zagranicznej Francji i Europy. | Krytyczne podejście do zależności Europy od USA. | Krytyka dominacji USA i polityki blokowej; nacisk na wielostronną dyplomację. | Sprzeciw wobec podporządkowania polityki europejskiej interesom USA i NATO. | Nacisk na silniejszą, samodzielną politykę europejską; w rządzie z PSOE członkostwo Hiszpanii w NATO nie jest kwestionowane. |
| Rosja i Ukraina | Hedebouw potępił inwazję, ale w 2022 roku partia wstrzymała się od głosu nad jej potępieniem w Izbie; akcent na pokój, co nie oznacza poparcia dla Kremla. | W programie europejskim postulat zawieszenia broni i dyplomatycznego rozwiązania wojny. | Sprzeciw wobec dostaw broni Ukrainie, nacisk na negocjacje i europejską architekturę bezpieczeństwa; krytycy zarzucają partii prorosyjskość. | Potępia rosyjską inwazję, popiera pomoc humanitarną, ale sprzeciwia się dostawom broni do stref wojny. | Opowiada się za deeskalacją, zawieszeniem broni i negocjacjami. | Wspiera podejście dyplomatyczne; część członków koalicji sprzeciwia się wzrostowi wydatków wojskowych. |
| NATO | Krytyczne stanowisko wobec sojuszu i jego roli pod przywództwem USA; według Hedebouwa NATO nie powinno być częścią rozwiązania. | Dąży do niezależności strategicznej i zmiany obecnej polityki bezpieczeństwa. | Nie postuluje likwidacji NATO, ale sprzeciwia się zwiększaniu wydatków wojskowych i zaostrzaniu konfrontacji. | Chce docelowo zastąpić NATO szerszym systemem bezpieczeństwa opartym na współpracy i rozbrojeniu. | Krytykuje zależność Europy od NATO, sprzeciwia się wzrostowi wydatków wojskowych; w programie pojawia się postulat wyjścia z sojuszu. | — (część członków koalicji sprzeciwia się wzrostowi wydatków wojskowych w NATO) |
| Unia Europejska | Chce głębokiej zmiany jej modelu gospodarczego i większej ochrony pracowników. | Postuluje przekształcenie obecnego modelu UE i zmianę reguł gospodarczych. | Krytyczne podejście do części polityk UE, przy nacisku na suwerenność państw. | Popiera demokratyczną, społeczną i ekologiczną UE, ale krytykuje jej obecny model gospodarczy. | Deklaruje się jako proeuropejska, ale chce renegocjacji polityki oszczędnościowej. | Proeuropejska; popiera mocniejszą europejską politykę socjalną, pracowniczą i klimatyczną. |
| LGBT | Wspiera prawa osób LGBTI+ i politykę antydyskryminacyjną. | Wspiera prawa osób LGBT i ochronę osób transpłciowych. | Bardziej zachowawcze stanowisko; sprzeciw wobec niemieckiej ustawy o samostanowieniu płci. | Wspiera równouprawnienie i ochronę przed dyskryminacją ze względu na orientację seksualną i tożsamość płciową. | Opowiada się za ochroną praw LGBT i osób transpłciowych. | Progresywny nurt polityki równościowej. |
| Aborcja | Wpisuje prawa kobiet i feminizm w szerszy program równościowy. | Popiera ochronę i rozszerzenie dostępu do aborcji. | — (nie jest to oś programu) | Popiera bezpieczną, legalną i bezpłatną aborcję. | Popiera prawa reprodukcyjne i dostęp do aborcji. | Wspiera politykę równościową i prawa reprodukcyjne. |
| Ekologia | „Społeczna” transformacja klimatyczna, zielona energia i ochrona pracowników. | Ekosocjalistyczna transformacja gospodarki i silna polityka klimatyczna. | Akcentuje koszty energii i ochronę przemysłu; krytyczne wobec części restrykcji klimatycznych. | Transformacja klimatyczna, której koszty nie powinny nadmiernie obciążać osób o niższych dochodach. | Łączy ochronę środowiska z polityką społeczną i zrównoważonym rozwojem. | Zielony Ład, dekarbonizacja i planowanie ekologicznej transformacji przemysłu. |
| Migracja | Solidarność z migrantami i uchodźcami, nacisk na prawa człowieka i przyczyny migracji. | Podejście oparte na prawach człowieka i walce z dyskryminacją. | Bardziej restrykcyjne stanowisko; ograniczenie niekontrolowanej migracji i sprawniejsze deportacje. | Otwarta polityka wobec osób szukających ochrony; legalne drogi ucieczki i szerokie prawo do azylu. | Akcentuje prawa migrantów i uchodźców. | Progresywne podejście do praw człowieka i integracji społecznej. |
| Religia i Kościół | Świeckie państwo i polityka oparta na prawach społecznych; religia nie jest głównym punktem programu. | Laickość państwa i rozdział instytucji religijnych od polityki. | — (nie jest to oś programu) | Świeckie państwo i równe prawa niezależnie od przekonań. | Nacisk na świeckie instytucje i równe prawa obywateli. | Nacisk na prawa obywatelskie i równość; Kościół nie jest główną osią programu. |
| Islam | Sprzeciw wobec dyskryminacji religijnej i rasizmu. | Sprzeciw wobec dyskryminacji religijnej przy jednoczesnym poparciu laickości państwa. | — (restrykcyjna polityka migracyjna nie jest sama w sobie stanowiskiem wobec islamu) | Sprzeciw wobec islamofobii i dyskryminacji religijnej. | Akcent na przeciwdziałanie dyskryminacji i ochronę praw mniejszości. | — |
| Skrajna prawica | Deklaruje sprzeciw wobec rasizmu i skrajnej prawicy. W Belgii to PTB bywa przedmiotem sporu o „kordon sanitarny”: liberalna MR domaga się jego rozciągnięcia na partię, a badaczka z ULB uważa takie porównanie za nieuzasadnione. | Przedstawia się jako „ostatni rempart” wobec skrajnej prawicy. W 2024 roku zapowiedziała wycofanie kandydatów z trzeciego miejsca, by RN nie wygrało w żadnym okręgu. | Wagenknecht zapowiedziała w lipcu 2025 roku, że „oczywiście” rozmawiałaby z AfD na szczeblu federalnym; formalnej współpracy nie ma. Partie konkurują o elektorat protestu i zbiegają się w sprawie migracji i energetyki. | Antyfaszyzm to oś tożsamości. Partia popiera wniosek o zakaz AfD (Reichinnek, wrzesień 2025). Urząd Ochrony Konstytucji uznał AfD za „potwierdzoną skrajnie prawicową”, ale wstrzymał decyzję do rozstrzygnięcia sądu. | Uważa się za partię antyfaszystowską i przedstawia skrajną prawicę, w tym Vox, jako główne zagrożenie. | Díaz mówiła w styczniu 2023 roku, że zrobi wszystko, by nie dopuścić do rządów Voxu. |
| Liberałowie | Konfrontacja z liberalną MR, która prowadzi najostrzejszą kampanię za objęciem PTB „kordonem”. Hedebouw nazywa parlament „teatrem marionetek” poddanym rynkowi. | Głównym przeciwnikiem ideowym jest neoliberalizm; Macron i jego obóz to główny rywal. Macron nazwał LFI „skrajną lewicą”. | Krytykuje liberalizm gospodarczy, ale walczy o tych samych wyborców: według badania ok. 26% wyborców FDP rozważało głosowanie na BSW. Wagenknecht chwaliła Ludwiga Erharda (2011). | Przeciw liberalizmowi rynkowemu: podatek majątkowy, publiczna kontrola kluczowych usług, publiczne mieszkalnictwo. | Zwalcza neoliberalizm i politykę oszczędności. | Krytyczny wobec polityki oszczędnościowej i EBC; określa się jako „nowy projekt socjaldemokratyczny” i rządzi z socjalistami. |
| Marksizm | Otwarcie marksistowska. Korzenie maoistowskie (1979), potem marksizm-leninizm; od 2003 deklaruje zerwanie z sekciarską przeszłością i odchodzi od odwołań do Lenina i Mao. | Opisywana jako demokratyczno-socjalistyczna, ekosocjalistyczna i lewicowo-populistyczna, nie jako marksistowska. Mélenchon wywodzi się z tradycji trockistowskiej. | Nie jest partią marksistowską. Wagenknecht wstąpiła do SED w 1989 roku i działała w Platformie Komunistycznej, a w książce z 2011 roku chwaliła ordoliberalizm Erharda. | Socjalizm demokratyczny i antykapitalizm; program erfurcki z 2011 roku mówi o „zmianie systemu”. Partia wywodzi się z SED/PDS. | Nie jest partią marksistowską: demokratyczny socjalizm, republikanizm, populizm. Manifest założycielski napisała trockistowska Izquierda Anticapitalista. | Szeroka koalicja o profilu socjaldemokratycznym, w której jest Izquierda Unida i komunistyczna PCE. |
| Zbrodnie komunistyczne | Hedebouw deklaruje, że nie chce odradzać ani Stalina, ani Lenina, nie usprawiedliwia Chin ani Korei Północnej i nie postuluje powrotu do modelu sowieckiego. Pełnej oceny historii w przywołanych źródłach nie ma. | — (nie jest to oś programu; trockistowskie korzenie Mélenchona oznaczają historyczną wrogość wobec stalinizmu) | W 2010 roku Wagenknecht, wtedy w Platformie Komunistycznej, na pytanie o NRD wzywała do „rzeczowego i zróżnicowanego” podejścia do przeszłości obu państw niemieckich, bez użycia słowa „Unrechtsstaat”. Nowszego stanowiska nie potwierdziłem. | Reichinnek (wrzesień 2025): NRD „nie była demokratycznym państwem prawa”, zbrodnie dyktatury SED trzeba jasno nazywać, także śmierć przy Murze. Krytycy zarzucają partii połowiczne rozliczenie z przeszłością. | — (nie jest to oś programu; przeciwnicy wytykają części środowiska życzliwość wobec rządu Maduro) | — (w sporze o Wenezuelę media wskazywały na poparcie PCE, części koalicji, dla rządu Maduro) |
Wnioski#
Europejska radykalna lewica nie jest jednolita. Łączy ją krytyka nierówności społecznych i postulat większej ochrony pracowników, ale dzielą ją stosunek do migracji, praw osób LGBT, transformacji energetycznej, NATO, wojny w Ukrainie, skrajnej prawicy i własnej historii. PTB-PVDA jest najbardziej marksistowska, Die Linke najmocniej obarczona spuścizną NRD, LFI najbardziej populistyczna, BSW najbardziej konserwatywna kulturowo, a Sumar najbliższy socjaldemokracji.
Opracowanie na podstawie programów partii, wypowiedzi liderów, wyników wyborów i doniesień mediów; stan na 24 października 2026. Myślnik „—” oznacza brak wyraźnego stanowiska programowego albo brak pewnego źródła. Stanowiska i notowania mogą się zmieniać.
Jak zacytować ten artykuł
Atlas Wyborczy, „Skrajna lewica w Europie”, Artykuły, https://atlaswyborczy.com/artykuly/skrajna-lewica-w-europie/ (opublikowano: 24 października 2026).
Stan na 24 października 2026. Opracowanie: Atlas Wyborczy.