Dwie tury wyborów we Francji: wyjaśnienie
Prezydenta Francji i 577 deputowanych do Zgromadzenia Narodowego wybiera się w systemie dwutur: jeśli nikt nie wygra w pierwszej turze, rozstrzyga druga, w której zostaje najwyżej dwóch kandydatów (w wyborach parlamentarnych bywa ich trzech). Pierwsza tura służy do wyłonienia kandydatów, druga do wyboru.
Wybory prezydenckie
Prezydenta wybiera się w głosowaniu powszechnym na pięcioletnią kadencję (od 2000 roku), z zakazem trzeciej kadencji z rzędu. Zwycięża kandydat, który w pierwszej turze zdobędzie bezwzględną większość oddanych głosów ważnych. Nie zdarzyło się to jeszcze w V Republice, więc zawsze potrzebna była druga tura, w której zmierzyło się dwóch kandydatów z największą liczbą głosów, dwa tygodnie później.
W 2022 roku w pierwszej turze Emmanuel Macron zdobył 27,8% głosów, Marine Le Pen 23,2%, a Jean-Luc Mélenchon 22,0%, który do drugiej tury nie wszedł, bo zabrakło mu około 420 tysięcy głosów. W drugiej turze Macron pokonał Le Pen wynikiem 58,5% do 41,5%. Taki model sprzyja temu, że wyborca w pierwszej turze głosuje „sercem”, a w drugiej „rozumem”, czyli wybiera mniejsze zło.
Wybory do Zgromadzenia Narodowego
Francja jest podzielona na 577 okręgów jednomandatowych (w tym zamorskie i okręgi Francuzów mieszkających za granicą). W każdym zasada jest podobna:
- Pierwsza tura: wygrywa kandydat, który zdobędzie bezwzględną większość oddanych głosów i co najmniej 25% głosów od ogółu zapisanych na listy wyborców.
- Druga tura (tydzień później): do niej przechodzą wszyscy kandydaci, którzy zdobyli co najmniej 12,5% głosów od ogółu zapisanych wyborców. Jeśli próg przekroczy tylko jeden kandydat, do drugiej tury przechodzi dwóch najlepszych. W drugiej turze wystarczy zwykła większość.
Próg liczony od zapisanych wyborców, a nie od głosujących, ma duże znaczenie przy niskiej frekwencji. Gdy głosuje 60% uprawnionych, kandydat musi zdobyć około 21% oddanych głosów, żeby wejść do drugiej tury.
Trójkąty, wycofania i „front republikański”
Gdy do drugiej tury wchodzi trzech kandydatów, mówi się o triangulaire (trójkącie). Wynik bywa wtedy nieprzewidywalny, bo głosy przeciwników rozkładają się na dwóch kandydatów. Dlatego partie często wycofują (désistement) kandydata, który zajął trzecie miejsce, aby poprzeć w drugiej turze najsilniejszego rywala skrajnej prawicy. Taką taktykę nazywa się frontem republikańskim i ma ona długą tradycję. Najbardziej znany przykład to rok 2002, gdy Jean-Marie Le Pen niespodziewanie wszedł do drugiej tury prezydenckiej, a w niej przegrał z Jacques'em Chirakiem wynikiem 82% do 18%.
W przedterminowych wyborach parlamentarnych w 2024 roku, po rozwiązaniu Zgromadzenia przez prezydenta Macrona, obie tury odbyły się 30 czerwca i 7 lipca. Wiele wycofań w drugiej turze sprawiło, że Zjednoczenie Narodowe (RN), prowadzące po pierwszej turze, uzyskało mniej mandatów, niż sugerowały sondaże, a żaden blok nie zdobył większości 289 mandatów.
Dlaczego to ważne przy czytaniu map
Mapa pierwszej tury pokazuje, jak rozkłada się poparcie dla wielu kandydatów, a mapa drugiej tury jest już zawsze starciem dwóch ugrupowań, więc te dwa obrazy należy czytać osobno. W Atlasie można przełączać obie tury i zobaczyć, jak przepływają głosy, np. gdzie zwolennicy kandydata, który odpadł, poparli rywala albo zostali w domu.
Porównanie z Polską
W polskich wyborach prezydenckich też są dwie tury: wygrywa kandydat, który w pierwszej zdobędzie ponad połowę ważnych głosów, a w przeciwnym razie w czternastym dniu po pierwszym głosowaniu odbywa się druga tura dwóch najlepszych. Różnica polega na parlamencie: do Sejmu wybiera się w jednej turze, według list partyjnych i metody D'Hondta (opisanej w haśle „Jak liczy się mandaty”), a nie w okręgach jednomandatowych w dwóch turach.
Zalety i wady systemu dwutur
Argumenty zwolenników
- Zwycięzca ma poparcie większości głosujących w drugiej turze.
- Wyborca może najpierw zagłosować na swojego kandydata, a potem wybrać mniejsze zło.
- Deputowany ma wyraźny mandat swojego okręgu.
Argumenty krytyków
- Parlament może znacznie odbiegać od proporcji głosów: duże partie są nadreprezentowane, małe niedoreprezentowane.
- Wyborcy odpadłych kandydatów często czują, że wybierają „mniejsze zło”, a nie swoje preferencje.
- Obniża frekwencję w drugiej turze, gdy wybór jest mało atrakcyjny.
Zobacz na mapach
Pytania i odpowiedzi
Dlaczego we Francji są dwie tury wyborów?
Żeby zwycięzca miał poparcie większości. W pierwszej turze wyborcy wybierają spośród wielu kandydatów, a jeśli nikt nie zdobędzie bezwzględnej większości, w drugiej turze rozstrzyga starcie dwóch najsilniejszych.
Ilu kandydatów przechodzi do drugiej tury wyborów prezydenckich?
Dwóch, ci z największą liczbą głosów w pierwszej turze. Druga tura odbywa się dwa tygodnie później.
Jaki próg trzeba przekroczyć, żeby wejść do drugiej tury wyborów parlamentarnych?
12,5% głosów od ogółu zapisanych wyborców w danym okręgu (a nie od liczby oddanych głosów). Jeśli próg przekroczy tylko jeden kandydat, do drugiej tury przechodzi dwóch najlepszych.
Co to jest „front republikański”?
Nieformalna taktyka, w której partie wycofują swojego kandydata, który zajął trzecie miejsce, i wzywają do poparcia rywala skrajnej prawicy w drugiej turze, żeby ją zablokować. Znany przykład to wybory prezydenckie 2002 roku.
Ile razy można być prezydentem Francji?
Kadencja trwa pięć lat, a od 2008 roku konstytucja zakazuje sprawowania urzędu przez więcej niż dwie kadencje z rzędu.
Powiązane hasła
Źródła: Konstytucja Francji (Conseil constitutionnel); Code électoral (Légifrance); Kodeks wyborczy (Polska).
Stan na 22 października 2026. Opisujemy zasady obowiązujące w V Republice; kolejne wybory prezydenckie we Francji odbędą się wiosną 2027 roku. Opracowanie: Atlas Wyborczy.