Jak liczy się mandaty: wyjaśnienie
Ten sam wynik głosowania może dać różne składy parlamentu w zależności od tego, jak głosy zamienia się na mandaty. Dwie główne rodziny systemów to proporcjonalne (podział mandatów według list, np. metodą D'Hondta) i większościowe (jeden zwycięzca w okręgu jednomandatowym, czyli JOW).
Dwie rodziny systemów
System większościowy w okręgach jednomandatowych (JOW) działa tak, że w każdym okręgu wybiera się jednego przedstawiciela, a wygrywa kandydat z największą liczbą głosów (w Wielkiej Brytanii i do Izby Reprezentantów w USA), albo z większością w jednej lub dwóch turach (Francja). Głosy oddane na pozostałych kandydatów nie przekładają się na mandaty. Dlatego partia z 40% głosów w kraju może mieć 60% mandatów, a trzecia partia z 15% niewiele lub nic.
System proporcjonalny dzieli mandaty w okręgu wielomandatowym według liczby głosów oddanych na listy partii. Zasada jest taka, że odsetek mandatów powinien przybliżać odsetek głosów. Wybór metody podziału decyduje o drobnych, ale nieraz istotnych różnicach.
Metoda D'Hondta
Liczbę głosów każdej listy dzieli się przez kolejne liczby naturalne (1, 2, 3, 4…), układa wszystkie wyniki w jeden ranking i mandaty dostają listy z n największymi ilorazami. Metoda lekko faworyzuje największe listy. Stosuje się ją m.in. w wyborach do Sejmu, do Parlamentu Europejskiego w Polsce, w Hiszpanii, Portugalii i Belgii.
Przykład: 5 mandatów, głosy: A 47 000, B 33 000, C 12 000, D 8 000 (łącznie 100 000).
| Dzielnik | A | B | C | D |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 47 000 | 33 000 | 12 000 | 8 000 |
| 2 | 23 500 | 16 500 | 6 000 | 4 000 |
| 3 | 15 667 | 11 000 | 4 000 | 2 667 |
| 4 | 11 750 | 8 250 | 3 000 | 2 000 |
Pięć największych ilorazów (zaznaczone) to 47 000, 33 000, 23 500, 16 500 i 15 667. Wynik: A 3, B 2, C 0, D 0. Szóstym ilorazem byłby 12 000 (lista C), więc przy sześciu mandatach C dostałaby pierwszy.
Metoda Sainte-Laguë
Działa tak samo, ale dzielniki to kolejne liczby nieparzyste (1, 3, 5, 7…). Pierwsze mandaty są „droższe” dla największych list, więc metoda jest bardziej proporcjonalna i sprzyja mniejszym ugrupowaniom. Stosuje się ją m.in. w Niemczech (Bundestag), Szwecji i Norwegii (w wersji zmodyfikowanej), a w Polsce jej zmodyfikowaną wersję zastosowano w wyborach do Sejmu w 2001 roku (od 2005 roku obowiązuje D'Hondt).
Ten sam przykład i 5 mandatów:
| Dzielnik | A | B | C | D |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 47 000 | 33 000 | 12 000 | 8 000 |
| 3 | 15 667 | 11 000 | 4 000 | 2 667 |
| 5 | 9 400 | 6 600 | 2 400 | 1 600 |
Wynik: A 2, B 2, C 1, D 0. Ten sam wynik głosowania dał inny układ niż w metodzie D'Hondta: lista C zdobyła mandat kosztem A.
Progi wyborcze
Żeby uniknąć rozdrobnienia parlamentu, większość państw wprowadza próg, czyli minimalny odsetek głosów, od którego lista bierze udział w podziale mandatów. W Polsce do Sejmu jest to 5% dla partii i 8% dla koalicji (próg nie dotyczy komitetów mniejszości narodowych). Do Parlamentu Europejskiego w Polsce obowiązuje próg 5%. Wyższy próg oznacza więcej „zmarnowanych” głosów, bo głosy oddane na listy poniżej progu nie przekładają się na żadne mandaty.
Polskie przykłady
- Sejm (460 posłów): 41 okręgów wielomandatowych, listy partyjne, metoda D'Hondta, progi 5% i 8%.
- Senat (100 senatorów): 100 okręgów jednomandatowych, wygrywa kandydat z największą liczbą głosów, w jednej turze (od 2011 roku).
- Parlament Europejski (53 mandaty z Polski): okręgi wielomandatowe, metoda D'Hondta, próg 5%.
Który system jest lepszy
Argumenty zwolenników JOW
- Wyborca zna swojego przedstawiciela i może go rozliczyć.
- Łatwiej o stabilną większość rządową.
- Mniejsze znaczenie władz partyjnych w układaniu list.
Argumenty zwolenników proporcjonalności
- Skład parlamentu lepiej odpowiada rozkładowi poparcia.
- Mniej głosów „marnuje się”, a mniejsze partie mają szansę na mandaty.
- Mniejsza rola granic okręgów (gerrymanderingu) w kształtowaniu wyniku.
Kalkulator mandatów
Wpisz głosy komitetów, liczbę mandatów i metodę. Wynik liczy się w przeglądarce, nic nie jest wysyłane.
Zobacz na mapach
Pytania i odpowiedzi
Jak działa metoda D'Hondta?
Głosy każdej listy dzieli się przez kolejne liczby naturalne (1, 2, 3, 4…), a mandaty dostają listy z największymi ilorazami, aż do wyczerpania puli mandatów. Metoda lekko faworyzuje największe listy.
Czym różni się D'Hondt od Sainte-Laguë?
Dzielnikami. D'Hondt używa kolejnych liczb naturalnych (1, 2, 3…), Sainte-Laguë nieparzystych (1, 3, 5…). Dzięki temu Sainte-Laguë jest bardziej proporcjonalna i mniej faworyzuje duże partie.
Co to jest JOW?
Jednomandatowy okręg wyborczy: w okręgu wybiera się jednego przedstawiciela. W Polsce w ten sposób wybiera się senatorów, a w USA, Wielkiej Brytanii i Francji (w dwóch turach) posłów do izby niższej.
Jaki jest próg wyborczy w wyborach do Sejmu?
5% dla partii i 8% dla koalicji. Próg nie dotyczy komitetów wyborczych mniejszości narodowych.
Ile mandatów ma Sejm i Senat?
Sejm ma 460 posłów, wybieranych w 41 okręgach metodą D'Hondta, a Senat 100 senatorów, wybieranych w okręgach jednomandatowych.
Powiązane hasła
Źródła: Kodeks wyborczy (Polska); Państwowa Komisja Wyborcza; Code électoral (Légifrance).
Stan na 22 października 2026. Przykład liczbowy ma charakter edukacyjny i nie odnosi się do rzeczywistych wyborów. Opracowanie: Atlas Wyborczy.